دروس اتحاد عاقل به معقول (فارسى) — الصفحة ٤١٤

الف - تبصره : در حدوث عالم به مبناى اتّحاد عاقل به معقول

است حادث است پس ممكنات حادث ذاتى هستند .

در صحف كريمهء سلّاك الى اللّه نيز بحث در حدوث عالم و قدم فيض معنون است به اين معنى كه تعطيل در هيچ اسمى از اسماء اللّه نيست كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ « 1 » .

و جميع اسماء و صفات الهى دمبدم در ظهور و تجلّىاند كه از ظهور و بروز به يوم تعبير شده است ، و تكرار در تجلّى را روا نمىدارند و قائل به تجدّد امثال‌اند كه حركت در جوهر شعبه‌اى از آنست ، محجوب به تجدد امثال پى نمىبرد و يك‌چيز پندارد . حكيم سنائى فرمايد :

عارفان هردمى دو عيد كنند * عنكبوتان مگس قديد كنند

و عارف قيّومى ملّاى رومى در « مثنوى » فرمايد :

هرزمان نو صورتى و نو جمال * تا ز نو ديدن فرو ميرد ملال

هرنفس نو مىشود دنيا و ما * بىخبر از نو شدن اندر بقا

عمر همچون جوى نو نو مىرسد * مستمرى مىنمايد در جسد

آن ز تيزى مستمر شكل آمده است * چون شرركش تيز جنبانى به دست

شاخ آتش را بجنبانى بساز * در نظر آتش نمايد بس دراز

اين درازى مدت از تيزى صنع * مىنمايد سرعت انگيزى صنع

و نيز شيخ شبسترى در « گلشن راز » فرمايد :

جهان را نيست مرگ اختيارى * كه آن را از همه عالم تو دارى

ولى هرلحظه مىگردد مبدل * در آخر هم شود مانند اول

هميشه خلق در خلق جديد است * و گرچه مدت عمرش مديد است

هميشه فيض فضل حقّ تعالى * بود از شأن خود اندر تجلّى

از آن جانب بود ايجاد و تكميل * وزين جانب بود هر لحظه تبديل

و از اين‌گونه بيانات به نظم و نثر در مسطورات و مسفورات مشايخ اين سلسله بسيار است و در اين مطلب عرشى آيات و روايات چند در تأييد خود ذكر كرده‌اند .

( 1 ) - سورهء الرحمن 55 آيهء - 29 .