دروس اتحاد عاقل به معقول (فارسى) — الصفحة ٣١٦
اتّحاد عاقل به معقول به قلم استاد ذو الفنون علّامهء شعرانى قدّس سرّه الشريف
و گوهر جدا نموده است .
و تعجّب از شيخ الرئيس است كه اتّحاد را منحصر در دو قسم اوّل نموده و متوجه به قسم سوم كه مبناى اين كلام حقيقت انتظام است نگرديده .
و هم عجب از حكيم سبزوارى حاج ملّا هادى مرحوم دارم كه برهان تضايف را بر اتّحاد عاقل به معقول ناتمام دانسته است ، و هم تصوير مطلب را كما ينبغى نفرموده با اينكه برهان تضايف به تقريرى كه كرديم در نهايت قوّت و صحّت و متانت است ، و به هيچ‌وجه مورد خدشه و نظر نيست .
خطابه : نفس نورى است مجرّد از مادّه ، و حىّ است به حيات معنويه چنان كه شيخ الاشراق نفس را نور اسفهبد ناميده و عقل را نور قاهر خوانده است ، و علم عقلانى هم نورى است مجرّد چنان كه در محلّ خود هم تجرّد نفس و هم تجرّد صورت معقوله و ادراك عقلى به برهان پيوسته است .
خلاصه چون عاقل و معقول هردو از سنخ نور معنوى هستند وقتى كه به هم برسند امتياز و جدائى از بين آنها برود و هردو يكى شوند همچنانكه در دو نور حسّى ظاهرى اين مطلب هويدا است كه چون دو چراغ در يك مكان گذارند جسم و مادّهء چراغ تا آنجا كه بوئى از مادّه باقى است دوچيز جدا هستند و به محض اينكه از چراغ و جسم آن عبور كنيم و شعاع هردو را بنگريم محال است دوئيّت و مغايرت بين دو شعاع تصور كنيم . و اين سخنها عمق ديگرى دارد كه مجال و حال براى بيان آن باقى نيست . و بدانند كه تحقيق اين مطلب نفيس به‌طورى كه در اين مختصر بيان شد در هيچ كتابى نخواهند يافت ، و الحمد للّه على انعامه و افضاله .
اتّحاد عاقل به معقول به قلم استاد ذو الفنون علّامهء شعرانى قدّس سرّه الشريف
اتّحاد عاقل به معقول به قلم استاد ذو الفنون علّامهء شعرانى قدّس سرّه الشريف
آن جناب چندين رساله در اصول عقائد حقّهء اسلامى با برهان و استدلال به پارسى تدوين فرموده است و همهء آن نسخ به خط مباركش در نزد اين حقير محفوظ