دروس اتحاد عاقل به معقول (فارسى) — الصفحة ٢٦٢

چند دليل در اتحاد عاقل به معقول منقول از متألّه سبزوارى

بمقام خفائه . و بعبارة اخرى مرتبة خفاء العاقل و كنه ذاته عين النحو الأعلى من كل معقول بنحو الكثرة فى الوحدة و التفصيل فى الاجمال كما أن المعقولات المفصّلة مقام الوحدة فى الكثرة ، و الاجمال فى التفصيل للعاقل » .

چند دليل در اتحاد عاقل به معقول منقول از متألّه سبزوارى

چند دليل در اتحاد عاقل به معقول منقول از متألّه سبزوارى

در اين مسألهء غامضه از حكمت متعاليه أعنى اتّحاد عاقل به معقول چندين دليل اقامه كرده‌اند و چنان كه از « مبدأ و معاد » جناب شيخ رئيس نقل كرده‌ايم ، ادلّه در اين مطلب مهم بسيار است و ما تاكنون چند دليل از اعاظم فن نقل كرده‌ايم .

متألّه سبزوارى در تعليقه‌اى بر آخر فصل هفتم طرف اول ، مرحلهء دهم « اسفار » ج 3 ، ص 320 ، ط 2 علاوه بر بيانى شريف در تبيين مراد به اتّحاد ، شش دليل ذكر كرده است كه براى مزيد بصيرت نقل مىكنيم :

آنجا كه صدر المتألّهين فرمود : « فكما ليست المادّة شيئا من الأشياء المعيّنة بالفعل الّا بالصور . و ليس لحوق الصور بها لحوق موجود بموجود بالانتقال من أحد الجانبين الى الآخر بأن يتحول المادّة من مرتبة النقص فى نفسها الى مرتبة الكمال ، فكذلك حال النفس فى صيرورتها عقلا بالفعل بعد كونها عقلا بالقوة » .

مرحوم حاجى در تعليقه بر آن فرمايد : « و قد حصل لنا من هذا مبدأ برهان على اتّحاد العاقل و المعقول كما استدل اسكندر عليه ، سيّما على قول المصنّف و السيّد السند من أن التركيب بين المادّة و الصورة اتّحادى لا انضمامى ، و هو أن النفس مادّة و مدركاته صورة له ، و له وحدة جمعيّة ، و المادّة و الصورة لهما نحو اتّحاد فى ذوات الأوضاع فكيف فى العقليّات بخلاف الموضوع و العرض فان تركيبهما اعتبارى ، كما تقرّر » .

اين برهان همان طريق اتّحاد مادّه و صورت است كه به تفصيل شرح داده‌ايم .

و اين اسكندر همان اسكندر افروديسى است . بعد از عبارت مذكور فرمود :