دروس اتحاد عاقل به معقول (فارسى) — الصفحة ٢٥٥

كلام ديگر متألّه سبزوارى در اتحاد مدرك به مدرك مطلقا

و نيز در آخر بحث وجود ذهنى حكمت « منظومه » در اتّحاد مدرك به مدرك مطلقا گويد : « و ممّا يؤيّد المطلب هو أن الموجود فى الخارج و الموجود فى الذهن توأمان يرتضعان بلبن واحد فكما أنّ معنى الموجود فى العين ليس أنّ العين شىء و زيد الموجود فيه شىء آخر كالظرف و المظروف بل معناه أنّ وجوده نفس العينيّة و أنّه مرتبة من مراتب العين فكذلك ليس معنى الموجود فى الذهن أنّ الذهن أى النفس الناطقه شىء و ذلك الموجود فيها شىء آخر بل المراد أنّه مرتبة من مراتب النفس » .

ترجمه : « از جمله امورى كه مؤيّد اين مطلب يعنى اتّحاد مدرك به مدرك است اينكه موجود در خارج و موجود در ذهن دو همزادى هستند كه از يك پستان شير مىخورند پس همچنانكه معنى موجود در عين اين نيست كه عين ، چيزى است و زيد موجود در آن ، چيزى ديگر مثل ظرف و مظروف بلكه معنى آن اين است كه وجود زيد ، نفس عين و مرتبه‌اى از مراتب آن است همچنين معنى موجود در ذهن اين نيست كه ذهن يعنى نفس ناطقه ، چيزى است و موجود در آن ، چيز ديگر بلكه مراد اين است كه موجود در ذهن مرتبه‌اى از مراتب نفس است » .

در توضيح تأييد مذكور گوييم كه : عبارت فوق ناظر به يكى از عبارت‌هاى صدر المتألّهين در « اسفار » است كه فرمود : « انّ من البيّن أنّ المراد بالخارج و الذهن فى قولنا هذا موجود فى الخارج و ذلك موجود فى الذهن ليسا من قبيل الظروف و المحالّ » . مقصود اين است كه خارج مثل مكان براى خارجى نيست كه خارج ، مكان باشد و خارجى متمكّن بلكه خارج يعنى همين اعيان موجود . و همچنين ذهن ، ظرف ذهنى نيست بلكه ذهن يعنى وجودات علمى در صقع نفس . و مؤيّد اين تأييد است آنكه فرموده‌اند : يك‌چيز را ممكن است ظهورات گوناگون و وجودات عديده باشد چنان كه مرحوم حاجى ( قدّس سرّه ) در « لئالى منظومه » گفته است :