دروس اتحاد عاقل به معقول (فارسى) — الصفحة ٢٢٦

اعتراض متألّه سبزوارى بر برهان تضايف

درس سيزدهم

درس سيزدهم

اعتراض متألّه سبزوارى بر برهان تضايف

اعتراض متألّه سبزوارى بر برهان تضايف

نظر عمدهء متألّه سبزوارى در اتّحاد عاقل به معقول ، بر مبناى تركيب اتّحادى مادّه و صورت است كه نفس در مقام عقل هيولانى مادّهء معقولات ، و معقولات صور اوست . و برهان تضايف را كه مبناى صدر المتألّهين است ناتمام دانسته است و آن را تعبير به مسلك مىنمايد ، گويا كه چون در نظرش ناتمام آمده است از اطلاق برهان بر آن اعراض كرده است ، سپس از اعتراض اعراض كرده است و به تضايف اعتراف نموده است چنان كه مشروحا بيان خواهد شد . در « منظومه » ص 158 گويد :

« قد استدلّ صدر المتألّهين ( قدّس سرّه ) بتكافؤ المتضايفين فى « المشاعر » و غيره على اتّحاد العاقل و المعقول فى العلم بالغير أيضا و لكن عندى أنّه لا يثبت المطلوب بهذا ، اذ التكافؤ فى المرتبة الّذى هو من أحكام التضايف لا يقتضى أزيد من تحقّق أحد المتضايفين مع الآخر و لو بنحو المقارنة لا مقدّما و لا مؤخّرا لا الاتّحاد ، كيف و العلّة مضايفة للمعلول و المحرّك للمتحرّك ، و التكافؤ لا يستدعى الّا ثبوت المعيّة فى المرتبة بين طرفى كلّ منهما لا اتّحادهما وجودا و حيثيّة و الّا اجتمع المتقابلان فى موضوع واحد من جهة واحدة .

فما ذكر أنّ المفروض قطع النظر عن جميع الأغيار فى المعقوليّة ممنوع