دروس اتحاد عاقل به معقول (فارسى) — الصفحة ١٠

[ مقدمه مؤلف ]

لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَسْمَعُونَ ( سورهء يونس : 67 ) ، إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ( سورهء رعد : 6 ) . تو همان هوشى و باقى هوش پوش .

اى برادر تو همان انديشه‌اى * مابقى تو استخوان و ريشه‌اى

كمال انسان و تكميل وى غير را به حسب قوّهء نظرى و قوّهء عملى او است .

و رئيس كمالات معتبر در قوهء نظرى معرفة اللّه است ، و در قوّهء عملى طاعة اللّه . و به حسب مراتب فعليّت اين دو قوّه ، انسان را درجات است ، يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ ( مجادله : 11 ) ، وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا ( احقاف : 19 ) ، إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ ( فاطر : 10 ) .

شيخ بزرگوار ابن سينا در فصل اول مقالهء عاشرهء « الهيّات شفاء » ص 288 گويد : « افضل النّاس من استكملت نفسه عقلا بالفعل ، و محصّلا للاخلاق الّتى تكون فضائل عمليّة ، و افضل هؤلاء هو المستعّد لمرتبة النبوّة » .

خواجه نصير طوسى را در تفسير سورهء مباركهء عصر بيان و استفاده‌اى به كمال در كمال و تكميل ياد شده است كه فرمود :

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ * وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ .

اى الاشتغال بالامور الطبيعيّة و الاستغراق بالنفوس البهيميّة .

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا .

اى الكاملين فى القوّة النظريّة .

وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ .

اى الكاملين فى القوّة العمليّة .

وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ .

اى الّذين يكمّلون عقول الخلائق بالمعارف النظريّة .

وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ .

اى الّذين يكمّلون اخلاق الخلائق و يهّذبونها .

عقل است كه حجّت خدا و حاكم به حقّ است . عقل است كه كشتى درياى