نصوص الحكم بر فصوص الحكم (فارسى) — الصفحة ٣٢٨
فص 54 [ در اين كه محسوس بماهو محسوس معقول نمى شود ، و بالعكس معقول بماهو معقول محسوس نمى شود ، و احساس بدون آلت جسمانى صورت نپذيرد ، و در ادراك عقلانى و افاضه و استفاضه و مناسب بين نفوس و عقول ]
عالم روح .
14 عالم فتق و عالم رتق .
15 عالم اراضى اشباح و عالم سموات ارواح .
16 عالم حجاب و عالم شهود .
17 عالم كدورت و عالم صفا .
18 عالم ظلمت و عالم ضياء .
19 عالم ارجاس و عالم طهارت .
20 عالم ظل الظل و عالم ظل حق .
21 عالم نقض و عالم عهد .
22 عالم طبع و عالم عقل .
23 عالم جهل و عالم علم .
24 عالم شهادت و عالم غيب .
25 عالم اوساخ و عالم قدس .
26 عالم نقص و عالم كمال .
27 عالم نشر و عالم لف .
28 عالم ملك و عالم ملكوت .
29 عالم ظلمات و عالم نور .
30 عالم كثرت و عالم وحدت .
31 عالم هجر و عالم وصل .
32 عالم سفلى و عالم علوى .
33 عالم دنيا و عالم عقبى .
و بيشتر در لسان حكماء عالم تجرد و هيولانى و عالم عقل و طبع و ابداع و تكوين تعبير شده و در لسان اشراقين عالم نور و ظلمت و جبروت و ناسوت و در اصطلاح عرفان كه از قرآن بيشتر اقتباس شده غيب و شهود ، روح و جسم ، عالم امر و خلق آمده . و حكيم ابونصر فارابى چون اين رساله را بطريق عارفان نگاشته بيشتر باصطلاحات اشراق و قرآن تعبير كرده و ما همه اين تعبيرات را از اين رو در اين فصل آورديم كه براى طلاب معرفت موجب بصيرت شود و نفوس مستعده چون در اسماء و عبارات اين دو جهان نظر كنند دريابند كه انبيا و حكيمان الهى اين الفاظ را بيهوده نرانده اند بلكه حكايت از معنى واقعى كند تا نسبت اين دو جهان را به يكديگر بدانند و پستى جهان ماده حسى و بلندى عالم روح قدسى را در طى اين الفاظ فهم كنند شايد حجاب عالم ظلمت از پيش نظرها بر افتد و اشتياق بعالم نور و جهان روح در نفوس پديد آيد و نفوسى كه مستعد پذيرش و ادراك حقائق روحانى نيستند و بعالم الفاظ قانع اند نيز از وجود لفظى و عبارات شيوا و شيرين اهل معنى بلذت سمعى بهره يابند . انتهى كلامه رفع مقامه .