انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ٨٠

تعريف اسم و توقيفيت و اشتقاق آن

اين كه اين لوازم در بعضى از مظاهر ظاهر و در بعضى باطن‌اند چنان كه در بعد بحث تفصيلى آن خواهد آمد .

اسم بر دو قسم است : يكى اسم تكوينى عينى خارجى كه همان شأنى از شئون ذات واجب الوجودى است كه كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ « 1 » و ديگر اسم اسم است كه لفظ است و مرتبه عاليه اسم قرآنى و عرفانى اول است نه دوم وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها « 2 » هرچند هر يك از اسم و اسم اسم را به حكم محكم شرع مطهر احكام خاصه است قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى « 3 » .

در اين كريمه فله را مرجع نبود پس حكم مىفرمايد كه « هو » را اسماى حسنى است ، آرى لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ « 4 » .

تمثيلا گوييم : ذات با صفت معينى كه اسم است به مثل چنين است كه امواج دريا تطورات شئون و شكنهاى آب دريايند . هر موجى ، آب متشأن به شكن و حدّى است و اين امواج را استقلال وجودى نيست اگرچه هيچ يك دريا نيستند ليك جداى از دريا هم نيستند . ذات آب با شكن خاصّى موجى است و اين موج يكى از اسماء است . و موجى ديگر اسمى ديگر است . و چون بخواهيم براى اين اسماى شئونى دريا الفاظى به اقتضاى خواص آب در اين مظاهر ، و به حسب غلبه وصفى از اوصاف آن وضع كنيم اين الفاظ اسماى آن اسماى شئونى هستند كه اسماى اسمايند .

اى برون از وهم و قال و قيل من * خاك بر فرق من و تمثيل من

( 1 ) رحمن / 31 ( 2 ) بقره / 33 . ( 3 ) اسراء / 112 . ( 4 ) شورى / 11 .