انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ١٣٩

انسان كامل عقل مستفاد است كمالات فعليه براى نفوس مكتفيهء قدسيهء بالفعل است

باب هفتم

باب هفتم

انسان كامل عقل مستفاد است كمالات فعليه براى نفوس مكتفيهء قدسيهء بالفعل است

انسان كامل عقل مستفاد است كمالات فعليه براى نفوس مكتفيهء قدسيهء بالفعل است

( ز ) و اين چنين انسان عقل مستفاد است : انّ هيهنا لعلما جمّا لو أصبت له حملة « 1 » ، كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ « 2 » كه همهء حقائق اسمائيه را واجد است و جميع مراتب كماليه را حائز ، زيرا هرچه كه به امكان عام براى بارى تعالى و مفارقات نوريه ممكن است واجب است ، به علت اينكه حالت منتظره در آنان نيست چه حالت منتظره در چيزى است كه امكان استعدادى در وى باشد و امكان استعدادى از احوال ماده است و مفارقات نوريه تمام ، و واجب الوجود فوق تمام است وَ اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ ، بنابراين از جنبهء تجرّد روحانى انسان كامل و كمال اعتدال وجودى او كه بالفعل نفس مكتفى و كامل است بايد بالفعل مظهر تام جميع اسماء و صفات الهى باشد . زيرا از آنجانب امساك نيست و اينجانب هم نفس در كمال اعتدال و استواء است لذا كمالات انسانيه كه براى نفوس ناقصه امكان دارند براى انسان كامل بالفعل واجب‌اند .

اين مرتبهء شامخ عقل مستفاد به اصطلاح ارباب قلوب ، قلب ناميده مىشود چنان كه علّامهء قيصرى در اوّل شرح فص شعيبى فصوص الحكم مىفرمايد :

القلب يطلق على النفس الناطقة اذا كانت مشاهدة للمعانى الكلية و الجزئية متى شاءت و هذه المرتبة مسمّاة عند الحكماء بالعقل المستفاد .

( 1 ) نهج البلاغه . ( 2 ) يس / 13 .