انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه (فارسى) — الصفحة ١٢٢

برهان بر امكان دوام بدن عنصرى

متجددا فالطبيعة يجب أن تكون متجدّدة بحسب الذّات .

و آيات قرآنيه از قبيل : بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ « 1 » ، وَ هِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ « 2 » و يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ « 3 » را به اين معنى گرفته‌اند .

بنابراين عالم غايتى دارد كه به تكميل از هيولاى أولى و اتّحاد به صور بسيطه و مركبهء حيوانيه ، و انسانيه ، و عقليه به مراتب عاليه و فناى محض مىرسد كه كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ « 4 » ، فانّ نهايات الحراك سكون .

پس نفس به واسطه طبيعت داراى جنبه تجدّد است كه بقاء و ثبات ندارد ، و خود بذاتها جنبهء بقاء است كه : خلقتم للبقاء لا للفناء . و به عبارت أخرى : نفس به جنبه حسى در تبدل است و به جنبه عقلى ثابت .

در عين حركت طبيعت ، صورت شىء به تجدد أمثال محفوظ است . انسان دائما به حركت جوهرى و تجدد أمثال در ترقى است ، و از جهت لطافت و رقّت حجاب ، ثابت مىنمايد . حجاب همين مظاهر متكثره‌اند كه به يك معنى حجاب ذاتند - تقدست أسمائه - . در فص شعيبى گويد :

و من أعجب الامر أن الانسان فى الترقّى دائما و لا يشعر بذلك للطافة الحجاب و رقّته و تشابه الصور مثل قوله تعالى : وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً « 5 » .

و لطافت و رقت حجاب به اين معنى است كه صانع واهب الصور به اسم شريف مصوّر و به حكم كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ آن فآن و لحظه فلحظه آنچنان ايجاد أمثال مىنمايد كه محجوب را گمان رود همان يك صورت پيشينه و

( 1 ) ق / 15 . ( 2 ) نمل / 88 . ( 3 ) ابراهيم / 48 . ( 4 ) قصص / 88 . ( 5 ) بقره / 25 .