خلاصهء عبقات الانوار (حديث منزلت) (فارسى) — الصفحة ٠.٢٩٠

سخن شارحان اين حديث در اتّصال استثنا

بودن زبانش از موسى ، شريك بودنش در نبوّت ، و برادريش در نسبت است ، و اين منزلت‌ها به طور اجماع براى على ثابت نيست » .

تمسّك به منتفى بودن برادرى نسبى ، براى اثبات انقطاع ، مردود است

گويم :

اوّلًا : اصل اين سخن از تفتازانى است ، قوشچى آن را از او گرفته است ، كابلى آن را آورده ، و دهلوى آن را از او گرفته است .

ليكن دهلوى و استادش ، سخن تفتازانى و قوشچى را تحريف كردند ، چون اشكال را از آن دو تن گرفتند و به آن تمسّك جستند ، امّا جواب آن دو اشكال را از گفته‌ى آن‌ها حذف كردند . و اين است متن گفته‌ى تفتازانى :

« استثناى ياد شده ، خارج كردن منزلتى براى بعضى افراد منزلت نيست ، مانند جمله‌ى : « إلّا النبوّة » ، بلكه منقطع بمعنى لكنّ است ، پس بر عموم دلالت نمىكند همان‌گونه كه بر اهل عربيت پوشيده نيست .

چگونه چنين باشد ، در حالى كه يكى از منزلت‌هاى او برادرى در نسبت است كه براى على رضىاللَّه‌عنه ثابت نشده است ؟

مگر اين كه گفته شود به منزله‌ى مستثنى است ، از آن رو كه منتفى بودن آن آشكار است . » « 1 » متن گفته قوشچى چنين است [ كه عين كلمات تفتازانى است با حذف يك جمله از آن ] :

« استثناى ياد شده ، خارج كردن منزلتى براى بعضى افراد منزلت نيست ، مانند اين كه گفته شود : إلّاالنبوّد ، بلكه منقطع است به معنى ليكن ، و بر عموم دلالت ندارد . چگونه چنين باشد ؟ در حالى كه از جمله منزلت‌هاى او ، برادرى در نسب است كه براى على رضىاللَّه‌عنه اثبات نشده است .

( 1 ) . شرح المقاصد : 5 / 275 .