الهيات ( دانشنامه علائى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥٣

( 54 ) پديد « 1 » كردن آنكه چون اين جسمهاى گرد بيش از يكى « 2 » بوند ، بايد كه معشوق هر يكى بخواست « 3 » چيزى ديگر باشد ، و هر چند كه « 4 » معشوق همه كه مشترك بود ، واجب الوجود بود ، و سببهاى ايشان بيش از يكى بايند « 5 »

كه اندرين جسم پذيراى حركت مستقيم نبود نه بسبب طبع و نه بسببى « 1 » از بيرون ، و چون اين جسمها را طبع مختلف است ، نشايد كه از واجب - الوجود آيند همه ، يا از آن چيز اوّل .

و نشايد كه جسمى از ايشان سبب جسمى بود نه از مايه و نه از صورت ، زيرا « 2 » كه مايه سبب پذيرفتن است مر صورت را اگر وى سبب كردن چيز « 3 » ديگر « 4 » بود تا « 5 » جسم بمايهء خويش چيزى پذيرد و هم بمايهء خويش چيزى كند ، اندر طبع مايه دو قوّت بود : قوّت « 6 » پذيرفتن و قوّت كردن . پس قوّت كردن ديگر بود و قوّت پذيرفتن « 7 » ديگر ، و قوّت پذيرفتن مايه را از خودى خويش است از آن جهت كه وى مايه است .

پس قوّت كردن صورتى بود اندر مايه . پس فعل به صورت بود كه اندر مايه است نه از قوّت مايگى [ 1 ] « 8 » . پس از جسم فعل نيايد از مايه بدان جهت جهت كه مايه مايه است ، بلكه بدان جهت كه مر مايه را صورت است .

پس اگر از جسم « 9 » جسمى آيد « 10 » آن از صورت جسم آيد نه از مايهء جسم و از دو بيرون نبود آنگاه يا از صورت آيد بتنها « 11 » يا از صورت آيد بميانجى مايه . اگر از صورت آيد بتنها « 12 » ، بايد كه آن صورت را

( 1 ) ماديت ، ماده بودن .

( 1 ) مك 2 ، طم : بسبب . ( 2 ) مك 2 ، طم : ازيرا . ( 3 ) مك 1 : چيزى . ( 4 ) مل : دگر . ( 5 ) مك 1 : يا ، س ، چه : با . ( 6 ) مك 1 : به قوت . ( 7 ) چخ : - و قوت . . . پذيرفتن . ( 8 ) مج ، مك 1 : تا يكى ؛ س ، چه : يا يكى . ( 9 ) مل : جسمى . ( 10 ) مل : + پس . ( 11 ) مك 2 ، طم ، مل : تنها . ( 12 ) طم : تنها .