شرح حديث جنود عقل و جهل ( فارسى ) — الصفحة ٤١٦

فصل دوّم در بيان مراتب صبر است

معاصى صوريه‌اند - از اشقّ امور است بر انسان ، و از طاعات صوريّه قيام بر آن بسيار مشكلتر است ، همين طور قيام در مقابل شيطان بزرگ و نفس - كه مبدأ معاصى قلبيّه و باطنيّه هستند - و صبر در مجاهدهء با آنان از مشكلترين مجاهدات است ؛ زيرا كه در اين مجاهده بايد طرح الكونَين و رفض النشأتَين شود ، و بايد سالك قدم بر فرق خود گذارد و بت بزرگ خودى و انانيّت را از كعبه دل به دست ولايت مآبى فرو ريزد و بشكند تا به حقايق اخلاص قدم نهد ، و به سراير خلوص باريابد ، و اين جز با دستگيرى خدائى و توفيق يزدانى صورت نبندد .

و براى صبر در معصيت ، نهصد درجه است كه ميان هر درجه تا درجه ديگر ، فاصله مانند تُخُوم أرض تا منتهاى عرش است . و درجات اين مقام از صبر ، از درجه سابق ، هم در عدد درجات افزون است و هم در سعهء درجات ؛ زيرا كه فاصله تا منتهاى عرش است .

و از براى صبر در معصيت ، حقايق و سرايرى است كه در تحت ميزان درجات و سعهء جسمانى درنيايد . و آن چون خودش ، از مقامات روحانى و معارف يزدانى بايد باشد .

و در اين جا سخنى است و آن ، آن است كه خداى تعالى جنّت را توصيف فرموده كه : عرض آن سماوات و ارض است « 1 » ؛ و در اين حديث براى صابران درجاتى ذكر شده است كه هر درجه ، سعهء آن از سماوات و ارض بيشتر است .

آنچه عجالتاً به نظر نويسنده مىرسد يكى از دو امر است :

اوّل آن كه مراد از جنّتى كه در قرآن ذكر شده است جنَّت أعمال باشد ، و لهذا

( 1 ) - در قرآن كريم آمده است : « وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ . . . » . ( آل عمران / 133 ) .