شرح حديث جنود عقل و جهل ( فارسى )
- المؤلف: السيد الخميني
- الوفاة: 1409
- القسم: الأخلاق والعرفان
- الناشر: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى ( س ) - ايران - قم
فهرس الكتاب
- فهرست مطالب
- مقدمه تحقيق
- روش تحقيق
- [ پيشگفتار ]
- مقدِّمةٌ
- مقالهء اولى در نقل لفظ حديث شريف است تَيَمُّناً وَ تَبَرُّكاً
- تنبيه :
- مقالهء دوّم در بيان شمّهاى از حقيقت عقل و جهل و بيان مراد حديث شريف
- مقالهء سوم در شمهاى از خصايص و صفات اين دو حقيقت عقليه و جهليه ، به حسب آنچه در اين حديث شريف به آن اشاره فرموده
- در بيان صفات جهل
- توجيه ديگر در معنى اجاج
- حكمة الهيّة در بيان سرّ آنكه عقل به نور حق نسبت داده شده و جهل به بحر اجاج
- مقالهء چهارم در بيان شمهاى از حقيقت اقبال و ادبار عقل و جهل كلّى و جزئى
- در توجيه ديگر از اقبال و ادبار عقل است
- تنبيه شريف و تحقيق لطيف بيان تفاوت بين ادبار عقل و جهل است
- لطيفةٌ عرفانيةٌ و حقيقةٌ إيمانيةٌ
- مقالهء پنجم در شرح اجمالى از بعض الفاظ حديث شريف
- نكتةٌ
- مقالهء ششم در بيان و شرح جنود عقل و جهل از بعض وجوه ، كه مقصود از تحرير اين رساله است ، نه از جميع وجوه
- مقصد اوّل [ در بيان « خير » و « شر » ]
- فصل اوّل [ مقصود از خير و شر ]
- فصل دوّم در توضيح و تشريح اين مقصود است
- فصل سوّم در بيان آنكه ، فطرت مخمورهء بىحجاب وزير عقل و مبدأ خيرات است و خود خير است ، و فطرت محجوبهء به طبيعت وزير جهل و مبدأ شرور و خود شرّ است
- فصل چهارم [ ضرورت اصلاح نفس ]
- مقصد دوم در بيان « ايمان » و « كفر » است
- فصل اوّل [ مقصود از ايمان ]
- فصل دوّم در توضيح و تتميم اين مطلب است
- فصل سوم در استشهاد براى اين مقصد به دليل نقلى
- فصل چهارم در بيان آنكه ايمان بر طبق فطرت است و كفر خارج از طريقهء فطرت است
- فصل پنجم [ راه تحصيل ايمان ]
- مقصد سوم در بيان « تصديق » و ضد آن است كه « جحود » است
- فصل اول [ مقصود از تصديق و جحود ]
- فصل دوم [ اصلاح نفس از جحود ]
- مقصد چهارم در « رجاء » و ضد آن است كه « قنوط » است
- فصل اول در بيان آنكه رجاء و اميدوارى از جنود عقل است ، و قنوط و نااميدى از جنود جهل و ابليس است
- فصل دوم در بيان فرق ما بين رجاء و غرور است
- فصل سوم در فرق ميان خوف ، كه از جنود عقل و رحمان است ، و ميان قنوط ، كه از جنود جهل و شيطان است .
- فصل چهارم در كيفيت جمع بين خوف و رجا است
- مقصد پنجم در بيان « عدل » و ضد آن است كه « جور » است
- فصل اول [ مقصود از عدالت و جور ]
- فصل دوّم [ عدالت و جور در كتب اخلاقيّه ]
- فصل سوّم [ در تحصيل فضيلت عدالت ]
- مقصد ششم در « رضا » و ضد آن است كه « سخط » است
- فصل اول [ مقصود از رضا و سخط ]
- فصل دوم در بيان آنكه رضا از جنود عقل و لازمه فطرت مخموره است ؛ چنانچه سخط از جنود جهل و لازمه فطرت محجوبه است
- فصل سوم در بيان مراتب رضا است
- فصل چهارم [ مبادى مقام رضا ]
- فصل پنجم [ در بيان ابتلاء مؤمنين ]
- فصل ششم در فضيلت رضا و ذم سخط از طريق نقل
- مقصد هفتم در « شكر » و ضد آن است كه « كفران » است
- فصل اول در معنى شكر است
- فصل دوم [ در مراتب شكر ]
- فصل سوم در بيان آنكه شكر از جنود عقل و لازمهء فطرت مخموره است ، چنانچه كفران از جنود جهل و لازمه فطرت محجوبه است
- فصل چهارم در نقل بعض احاديث شريفه در اين باب
- مقصد هشتم در « طمع » و ضد آن است كه « يأس » است
- فصل اوّل [ مقصود از طمع و يأس ]
- فصل دوم [ در بيان تأثير طمع و يأس ]
- مقصد نهم در « توكل » است ، و ضد آن كه « حرص » است
- فصل اوّل در بيان معنى توكل است
- فصل دوم در اركان توكل است
- فصل سوم در تعقيب اين باب و موعظت اولو الألباب است
- فصل چهارم در معرفت بعض مراتب و درجات توكل است
- فصل پنجم در بيان آنكه توكل از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است ، و اشارهء به معنى حرص و اين كه از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است
- فصل ششم در مدح توكّل و ذمّ حرص از طريق نقل
- تتمّةٌ
- مقصد دهم و يازدهم در « رأفت » و « رحمت » و ضد آنها است كه « قسوت » و « غضب » و است
- فصل اوّل [ مقصود از رأفت و قسوت ]
- فصل دوم [ در بيان تأثير رأفت ]
- فصل سوم [ فرق ميان قساوت و غضب ]
- فصل چهارم [ در بيان آنكه رأفت از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است ]
- فصل پنجم [ در بيان ثمرات قوّه غضبيه ]
- فصل ششم [ در بيان انحراف قوّه غضبيّه ]
- فصل هفتم در ذكر جمله [ اى ] از احاديث شريفه در اين باب
- فصل هشتم در ذكر مختصرى براى علاج غضب
- فصل نهم در ذكر علاج غضب ، در حال سكونت نفس به قلع مادّهء آن ، و علاج اسباب مهيّجهء آن
- مقصد دوازدهم در « علم » است و ضد آن كه « جهل » است
- فصل اوّل [ مقصود از علم و جهل ]
- فصل دوّم [ در بيان آنكه علم از افضل فضايل است ]
- فصل سوّم در بيان آنكه علم ، از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است و جهل ، از لوازم فطرت محجوبه و از جنود ابليس است
- فصل چهارم در ذكر شمّهء مختصرى در فضايل علم از طريق نقل
- مقصد سيزدهم در « فهم » است و ضد آن كه « حُمْق » است
- فصل اوّل [ مقصود از فهم و حمق ]
- فصل دوّم در تعقيب اين مقصد و موعظت در اين باب
- فصل سوّم در بيان آنكه « فهم » از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است ، و « حمق » از لوازم فطرت محجوبه و از جنود جهل است
- مقصد چهاردهم در « عفت » است و ضد آن « هتك » است
- فصل اوّل در بيان معنى عفّت است
- تتميم
- فصل دوّم [ در بيان ثمرات قوّه شهويّه ]
- فصل سوّم [ در بيان تأثير اعمال در قلب ]
- فصل چهارم [ موعظت براى اصلاح نفس ]
- فصل پنجم در ذكر بعضى روايات در فضيلت عفّت
- مقصد پانزدهم در « زهد » است و ضد آن كه « رغبت » است
- فصل اول در معنى زهد و رغبت است
- فصل دوّم در درجات و مراتب زهد است
- فصل سوّم در بيان منزلت زهد نسبت به مقام سلوك انسانيّت و كمال روحانيّت
- فصل چهارم [ در بيان آنكه رغبت به دنيا موجب احتجاب از حق است ]
- فصل پنجم در بيان آنكه « زهد » از فطريات و لوازم فطرت مخموره است ، و « رغبت » از لوازم احتجاب فطرت است
- فصل ششم در استشهاد به ادلّهء نقليّه ، در اين باب
- و امّا روايات :
- مقصد شانزدهم در « رفق » و ضدّ آن است كه « خرق » است
- فصل اوّل [ در بيان معنى رفق و خرق ]
- فصل دوّم [ در بيان دخالت رفق در امور انسان ]
- فصل سوّم در بيان آنكه « رفق » و « مدارا » از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است ، و « خرق » و « عنف » از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است .
- فصل چهارم در ذكر بعض از اخبار شريفه در اين باب و بيان اجمالى آنها
- مقصد هفدهم در « رهبت » است و ضد آن « جرئت » است
- فصل اوّل [ در بيان معنى رهبت ]
- فصل دوّم در بيان اختلاف درجات خوف است
- فصل سوّم در بيان آنكه خوف و رهبت از فطريات مخموره و جنود عقل و رحمان است ، و جرئت از احتجاب فطرت و جنود جهل و شيطان است
- مقصد هيجدهم در « تواضع » است و ضدِّ آن « كبر » است
- فصل اوّل در معنى تواضع و كبر است
- فصل دوّم در بيان درجات تواضع و تكبر است
- فصل سوّم [ شرح صدر و ضيق صدر ]
- فصل چهارم [ موعظت در اين باب ]
- فصل پنجم در شمّه [ اى ] از احاديث شريفه در اين باب
- فصل ششم در شمّه [ اى از ] احاديث دربارهء تكبُّر
- فصل هفتم در بيان آنكه « تواضع » از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است ، و « تكبّر » از جنود جهل و از لوازم فطرت محجوبه است
- مقصد نوزدهم در « تُؤَدَه » و ضد آن است كه « تسرّع » است
- فصل اوّل [ در بيان آنكه تؤده و تسرّع از صفات ظاهره و باطنه است ]
- فصل دوّم [ در بيان مقصود از تؤده و تسرّع ]
- فصل سوّم در بيان آنكه تأنّى و تثبُّت از فطريات مخموره و از جنود عقل است ، و تسرّع و شتابزدگى و بىثباتى و بىقرارى از جنود جهل و ابليس و از فطريات محجوبه است
- مقصد بيستم در « حلم » است و ضد آن كه « سَفَه » است
- فصل اوّل [ در بيان معنى حلم و سفه ]
- فصل دوّم [ در بيان ثمرات قوّهء غضبيّه ]
- فصل سوّم [ در بيان خطرات انحراف قوّهء غضبيّه ]
- فصل چهارم در بيان علاج غضب در حال فَوَران آن
- فصل پنجم در علاج اساسى سفه و افراط غضب به علاج اسباب مهيِّجه آن
- فصل ششم در بيان تحصيل ملكه حلم است
- فصل هفتم در ذكر فضايل حلم از طريق منقول
- مقصد بيست و يكم در « صَمت » است ، و ضد آن كه « هَذَر » است
- فصل اوّل [ در بيان فوائد صمت است ]
- فصل دوّم در بيان زيانهاى هذر و هذيان و اشتغال به كلام باطل و لغو ، و سخنان بيهودهء بىفائده
- فصل سوّم در ذكر فضايل « صمت » و عيوب « هَذَر » از طريق نقل
- فصل چهارم در بيان آنكه « صمت » به آن معنى كه مقصود در اين حديث است ، از جنود عقل و لازمهء فطرت مخموره است ؛ و « هَذَر » و هذيان از جنود جهل و ابليس و از فطريات محجوبه است
- مقصد بيست و دوّم در « استسلام » است ، و ضد آن « استكبار » است
- فصل اوّل [ مقصود از استسلام و استكبار ]
- فصل دوّم [ در بيان آنكه استسلام از جنود عقل و استكبار از جنود جهل است ]
- مقصد بيست و سوّم در « تسليم » و ضد آن است كه « شك » است
- فصل اوّل [ مقصود از تسليم و شك ]
- فصل دوّم [ در بيان فوائد تسليم ]
- فصل سوّم در بيان آنكه « تسليم » از جنود عقل و رحمان است و لازمه فطرت مخموره است ، و ضد آن از جنودِ جهل و لازمه فطرت محجوبه است
- مقصد بيست و چهارم در « صبر » و ضد آن است كه « جزع » است
- فصل اوّل [ مقصود از صبر و جزع ]
- فصل دوّم در بيان مراتب صبر است
- فصل سوّم در بعض مراتب صبر ، كه مخصوص به اهل سلوك و كُمَّل اولياء است
- فصل چهارم در بيان آنكه « صبر » از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است ، و « جزع » و بىتابى از جنود جهل و لوازم فطرت محجوبه است
- فصل پنجم [ در بيان احاديث در اين باب ]
- مقصد بيست و پنجم در « صفح » و ضد آن است كه « انتقام » است
- فصل اوّل [ در بيان ثمرات صفح و مضرّات انتقام ]
- فصل دوّم در ذكر بعضى از احاديث شريفه در اين باب
- فهارس
- 1 - فهرست آيات
- 2 - فهرست روايات
- 3 - فهرست اسماء معصومين عليهم السلام
- 4 - فهرست اعلام
- 5 - فهرست كتب
- 6 - فهرست منابع
- 7 - فهرست تفصيلى مطالب