شرح حديث جنود عقل و جهل ( فارسى ) — الصفحة ٢١٩

فصل ششم در مدح توكّل و ذمّ حرص از طريق نقل

توحيد اشاره به آن باشد - كه سابقاً مذكور شد - كه پس از مقام ايمان و كمال آن جلوهء توحيد فعلى در قلب سالك ظاهر شود ، و به اين جلوه دريابد كه الوهيّت و تصرّفى از براى موجودى از موجودات نيست در مملكت حق تعالى ، و او است يگانه متصرّف و مؤثّر در امور ، و غير او ضارّ و نافعى در عالم وجود نيست . پس به مرتبه بالاترى از توكل رسد .

و در سورهء مباركه آل عمران ، در ضمن خطاب به رسول خدا فرمايد :

« فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ » . « 1 »

و اين مرتبه بالاترين مقام توكّل شايد باشد كه ما پيش از اين مذكور نداشتيم .

و آن توكّلى است كه از براى سالك ، پس از مقام « فناى كلّى » و رجوع به مملكت خود و « بقاى باللَّه » دست دهد ، و سالك در اين مقام در عين حال كه در كثرت واقع است ، در « توحيد جمع » مستغرق است ، و در عين حال كه تصرّفات موجودات را تفصيلًا مىبيند ، جز حق تعالى موجودى را متصرّف نمىبيند . و لهذا ، حق تعالى امر فرموده رسول خدا را به اين مرتبه و فرموده : « إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ » و مرتبه محبوبيّت براى متوكّلين ثابت فرموده .

و اما احاديث از طريق اهل بيت عصمت و طهارت .

از آن جمله روايت فرموده شيخ بزرگوار ثقة الاسلام كلينى - رحمه اللَّه - به اسناد خود از حضرت صادق - سلام اللَّه عليه - قال :

« إنَّ الْغِنى وَ الْعِزَّ يَجُولانِ فَإذا ظَفَرا بِمَوْضِعِ التَّوَكُّلِ أوْطَنا » .

« 2 »

( 1 ) - پس چون تصميم گرفتى بر خدا توكّل كن ، بدرستى كه خداوند توكّل كنندگان را دوست مىدارد . ( آل عمران / 159 ) . ( 2 ) - بىنيازى و عزّت ، جولان مىكنند و مىگردند ، پس در آن هنگام كه به موضع و جايگاه توكّل دست يابند ، در آنجا توطّن مىكنند و قرار مىگيرند . ( اصول كافى ، ج 2 ، ص 53 ، باب 32 از كتاب الايمان و الكفر ، ح 3 ) .