مرزبان وحى و خرد ( يادنامه مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي قدس سره ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٨٣

علت اشتباه علّامه مجلسى

16 - كيفيت استناد شرور و جايگاه آنها در نظام تكوين ( ج 5 ، ص 161 و 207 ) .

17 - روايات عالم ذر بيان لسان حال است ( ج 5 ، ص 257 ) .

18 - علم افاضه است نه فعل انسان ( ج 5 ، ص 224 ) .

19 - عدم تزاحم در بهشت و عدم تنافى بين رواياتى كه مىگويند اطفال مؤمنين در بهشت نزد حضرت فاطمه عليها السلام يا حضرت ابراهيم عليه السلام يا ساره تربيت مىشوند و نياز به جمع نداشتن اين‌گونه روايات ( ج 5 ، ص 294 ) .

20 - خلط بحث عقلى و لفظى در بحث وعد و وعيد ( ج 6 ، ص 8 ) .

21 - تناسخ در بدن عنصرى محال است و در بدن مثال جايز است ( ج 6 ، ص 271 ) .

22 - زمان موهوم ( ج 6 ، ص 330 ) .

23 - عذاب بر روح است يا بدن ( ج 7 ، ص 38 ) .

24 - علّامه طباطبائى در چند پاورقى برخى از احاديث را جعلى دانسته است ؛ مثل : ( ج 7 ، ص 45 ؛ ج 6 ، ص 291 و 290 ؛ ج 3 ، ص 56 ، 249 و 252 ) . با توجه به اين شش مورد ، روشن مىشود كه آنچه را نگارنده در مقدمه المعجم المفهرس لالفاظ احاديث بحار الانوار از يكى شاگردان علّامه طباطبائى نقل كرده كه : « علّامه هيچ حديثى را به جعل نسبت نمىداد و تمام آنها را به بهترين وجه معنا مىكرد » صحيح نيست .

25 - برخى از تعليقات علّامه طباطبائى مربوط به « حديث‌شناسى » است ؛ مثلًا نقل به معنا شدن برخى روايات را تذكر داده يا اشتباهاتى كه در نقل روايات پيش آمده است و اضافاتى كه كلمات راويان است ، ولى به حديث اضافه شده‌اند مثل : ( ج 4 ، ص 167 ، ج 3 ، ص 56 و 306 و ج 2 ، ص 160 ) .

26 - در برخى پاورقىها به فلسفه عالى و عامى اشاره كرده است مثل : ( ج 3 ، ص 267 و ج 4 ، ص 164 ) .

هر كدام از موارد فوق به تنهايى بايد مفصل مورد نقد و بررسى قرار گيرد تا ديدگاه فلسفى علّامه طباطبائى به خوبى روشن گردد .

به طور كلى مىتوان ويژگىهاى تعليقات علّامه طباطبائى بر بحارالانوار را در چند امر خلاصه كرد :

1 - اختصار گويى ؛