مرزبان وحى و خرد ( يادنامه مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي قدس سره ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٣٩
1 . رابطهء احكام اسلام با توحيد و اخلاق
او در ذيل بحثى تحت عنوان : « التقوا الدينى و درجاته » فصلى را مىگشايد با نام : « القانون و الأخلاق الكريمة و التوحيد » كه بحث‌هاى جدّى علّامه دربارهء موضوع مورد بحث در همان فصل آمده است . در آن‌جا با بهره‌بردارى از آيات شريفهء قرآن به تبيين رابطهء احكام و مقرّرات اسلامى با توحيد و اخلاق مىپردازد و مىفرمايد :
قانون هيچ‌گاه به نيكبختى نمىرسد جز آن‌كه با ايمانى همراه باشد كه نگاهبان آن اخلاق كريمه باشد ، و اخلاق كريمه نيز تماميّت نمىيابد مگر با يكتاپرستى و توحيد . بنابراين ، توحيد ريشه‌اى است كه درخت سعادت انسانى بر آن مىرويد و شاخه‌هاى آن اخلاق كريمه است كه در جامعه از همين شاخه‌ها ، ميوه‌هاى پاكيزه و نيكو به بار مىنشيند . « 1 » سپس با ذكر آيهء شريفهء 24 - 26 ، سورهء ابراهيم :
أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِي السَّماءِ ، تُؤْتِي أُكُلَها كُلَّ حِينٍ بِإِذْنِ رَبِّها . . .
بر مبناى آن اين رابطه را به‌طور شفاف‌تر تصوير مىكند و مىفرمايد :
پس خداوند متعال ايمان به خويش را بر درختى قرار داده كه ريشه‌اى دارد كه بىهيچ شبهه‌اى توحيد است و آن را خوردنىهايى است كه هر دم با اذن پروردگارش به دست مىآيد و آن اعمال صالح است و نيز شاخه‌اى دارد كه اخلاق پسنديده و نيكو است ؛ مانند تقوا و عفت و . . . . « 2 »
در ادامه به آيهء شريفهء « إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ » « 3 » استناد نموده و مىگويد :
به موجب اين آيه شايستگى صعود به سوى خدا را كه همان مقام قرب به اوست ، كلام طيّب واجد است و آن عقيدهء حق است و عملى كه براى آن ( عقيده ) صلاحيّت داشته و مناسب آن است ، همان است كه آن را بالا مىبرد . « 4 »
بدين‌ترتيب علّامه معتقد است توحيد در تمامى احكام فردى و اجتماعى اسلام ، اعم از احكام عبادى ، سياسى ، اقتصادى و حكومتى جريان دارد .
( 1 ) الميزان ، ج 11 ، ص 155 ( 2 ) الميزان ، ج 11 ، ص 155 ( 3 ) . فاطر ( 35 ) آيه 10 ( 4 ) . الميزان ، ج 11 ، ص 155