مرزبان وحى و خرد ( يادنامه مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي قدس سره ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٨٩
راه‌هاى مقابله با روايات مجعول
راه‌هاى مقابله با روايات مجعول
راه‌هاى مقابله با روايات مجعول
از آنچه گفته شد به دست مىآيد كه رهيافت حجم انبوهى از روايات ناصحيح از نظر واقعيت تاريخى و با توجه به ميراث روايى موجود امرى مسلم است . روايات مجعولى كه حقايق دينى را در هر سه حوزهء عقايد ، اخلاق و احكام هدف گرفته و واژگونه ساخته است . حال با توجه به اين واقعيت براى بازشناخت روايات صحيح از مجعول چه بايد كرد ؟
مرحوم علّامه رحمه الله پس از اشاره به رهيافت اسرائيليات در روايات به دو مسلك افراط و تفريط در برخورد با روايات اشاره كرده است :
برخى از مردم به ويژه برخى از مردمِ اين عصر كه در مباحث مادىگرى غوطه ور شده و در مقابل تمدن نوين غرب خود را باخته‌اند ، با سوء استفاده از اين حقيقت ( رهيافت اسرائيليات در روايات ) بر تمام رواياتى كه دربرگيرندهء روايات پيامبر صلى الله عليه و آله است و هر آنچه در جوامع روايى آمده ، خط بطلان كشيده و آنها را مردود دانسته‌اند . اين مسلك تفريط است . در مقابل ، برخى از اخباريان و اصحاب حديث و حروريه و گروهى ديگر مسلك افراط را پيش گرفته به تمام روايات منقول - هر چه باشد - عمل مىنمايند . « 1 »
آن‌گاه به مناقشه با هر دو ديدگاه پرداخته مىفرمايد :
همان‌گونه كه پذيرش مطلق و بىقيد و شرط روايات به معناى تكذيب و بىاعتنايى به موازينى است كه در دين براى تمييز حق از باطل و تشخيص نسبت باطل و لغو به گفتار پيامبر صلى الله عليه و آله معين شده است ، همچنين دور ريختن كلى و بدون استثناى روايات به معناى تكذيب اين موازين و باطل شمردن قرآن است . كتابى كه باطل به هيچ روى بدان راه ندارد ؛ زيرا سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله از نظر قرآن معتبر است ؛ آن‌جا كه مىفرمايد : هر آنچه پيامبر براى شما آورد بدان عمل كنيد و از هر آنچه نهىكرد اجتناب كنيد . « 2 »
حال كه پذيرش و انكار بىقيد و شرط هر دو راه به افراط و تفريط برده و نادرست است ،
( 1 ) . الميزان ، ج 1 ، ص 240 ( 2 ) . الميزان ، ج 1 ، ص 240