مرزبان وحى و خرد ( يادنامه مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي قدس سره ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٨

بررسى قاعده در عرفان

موضوع واقع شده است ، ماهيت نام دارد . ماهيت به معناى « ما به الشىء هو هو » است و يا به معناى « هى هى » . ماهيت به معناى دوم ( الماهية ليست الّا هى ) حدّ و نفاد وجود است كه در جواب « ما هو » مىآيد .

رابطهء وجودى كه نسبت بين موضوع و محمول است ، مىتواند به دو معنا باشد :

الف ) مفهوم مصدرى انتزاعى بديهى وجود .

ب ) حقيقت عينى خارجى وجود كه مبطل و طارد عدم و منشأ انتزاع مفهوم عام بديهى وجود است .

2 - ماهيت و وجود در مقام تحليل ذهنى متغايراند و وجود ، عارض ماهيت است ، ولى در مقام عينى و تحقق خارجى ، ماهيت و وجود يكى هستند .

3 - هنگام حمل وجود بر ماهيتى ، تحقق وجود در مقام خارج براى آن به سه صورت متصور است :

الف ) ضرورى الوجود ( واجب ) .

ب ) ضرورى العدم ( ممتنع ) .

ج ) تحقق خارجى وجود براى موضوع ، ضرورى نباشد كه آن را ممكن گويند .

4 - هنگام حمل در همهء قضاياى موجبه ( خارجيه و ذهنيه و حقيقيه ) نوعى كثرت و وحدت برقرار است .

5 - وحدت ، منشأ و علت كثرت و كثرت ، معلول وحدت است و كثرت و وحدت از تعريف بىنياز مىباشند .

6 - كثرت اعتبار ذهن و وحدت مساوق وجود است و احكام آن دو يكى است .

7 - هرچه وحدت اقوى باشد ، وجودش اقوى است و بالعكس .

8 - بالاترين مرتبهء وحدت ، وحدت حقّهء حقيقيه است .

9 - وحدت غيرحقيقى و غير حقّه ، تنزل و تجلى وحدت حقهء حقيقيه است .

با توجه به مقدمات مذكور ، آنچه حقيقتاً در خارج وجود دارد ، وحدت حقهء حقيقيه است و چون وحدت مساوق وجود و علت كثرت است ، بلكه كثرت تجلى و تعيّن وحدت است ، بايد گفت منشأ انتزاع مفهوم وحدت و به تبع آن مفهوم وجود ، وجود حق تعالى است .

و چون وحدت ، اصل كثرت و كثرت ، فرع وحدت است و وحدت ، حقيقى و كثرت ، مجازى و