مرزبان وحى و خرد ( يادنامه مرحوم علامه سيد محمد حسين طباطبائي قدس سره ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٧

در پيدا كردن حال نبوت و حقيقت كلام ربانى و معجزه و تشريح بدن

آورد .

پس امر ايزدى آن قوتى است كه عقلش نفس كُل خوانده و شرعش جبرئيل و او در شرف با جملهء عقول و ارواح برابر است و از راه مرتبه ، چنانچه ايزد - سبحانه و تعالى - فرمود كه : « يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا » . « 1 »

چون اين مقدمات معلوم شد ، ببايد دانست كه نطق دريافتنى حقايق بُوَد به خود و نبوّت دريافتنى حقايق است به تأييد قدسى و چنانچه قول نه آن است كه نطق است و دعوت نيز نه آن است كه نبوّت است و ذكر ميان قول و نطق ايستاده است و رسالت ميان نبوت و دعوت ، تا عقل آنچه خواهد از معانى به حس رساند به دست ذكر ، تا آن را به شكل و حروف درآرد و به قول پيوندد تا سمع دريابد .

همچنين نبوّت نيز خواهد تا امر ايزدى را به خلق رساند ، قوت رسالت را اجازت دهد تا آن معنى را در خيال آورد و مجسم كند ، پس زبان دعوت به امّت رساند لاجرم .

دعوت چون قول است و نبوّت چون نطق و قول خود بىنطق نبود ، اما نطق به قول باشد و رسالت بىنبوّت نبود و ليكن نبوّت بىرسالت بود ، كما قال صلى الله عليه و آله و سلم : « كنت نبياً و آدم بين الماء و الطين » . « 2 »

و بدان كه روح القدس چون نقطه است و رسالت چون سطح و نبوّت چون خط و دعوت چون سَر و ملّت چون جسم . پس همچنين قدرت ملّت نبوت بود ، جسم عام و نقطه خاص و جسم محسوس و معنى نامحسوس . قال اللَّه تعالى : « لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ » . « 3 »

پس ابتداى همه چيزها نقطه است و ابتداى همهء كارها روح القدس . سلطنت نقطهء موجودات بر موجودات معلوم و سلطنت نفس قدسى بر معقولات ظاهر ، چنانچه حق عزّاسمه فرمود : « وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ » « 4 » * و اين هم درو دور نمايد ، زيرا كه خيال در جهت و اشكال مىافزايد ، اما در عقل نزديك‌تر از آن است كه از محال تعيّن وضع باشد ، چنان كه فرمود : « نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ » « 5 » و جاى ديگر گفت : « وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ » . « 6 »

( 1 ) . نبأ ( 78 ) آيهء 38 ( 2 ) . مناقب آل ابى طالب ، ج 1 ، ص 183 و عوالى اللئالى ، ج 1 ، ص 418 ( 3 ) . انعام ( 6 ) آيه 103 ( 4 ) . همان ، آيه 18 و 61 ( 5 ) . ق ( 50 ) آيه 16 ( 6 ) . حديد ( 57 ) آيه 4