تذكرة الأحباب ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٥

هفتم از چيزهايى كه خمس در آن واجب است : نفعى است كه به آدمى عايد مىشود از تجارت و زراعت و ساير كسب‌ها

مىتواند كه آنچه حاصل مىشود ، روز به روز يا ماه به ماه ملاحظه كند ، آنچه از خرج زياد آمده خمس آن را بدهد ، بلكه اين نوع اولى و احوط است .

مسألهء ششم : بدان كه مؤونت و خرج ساليانه‌اى كه بايد خمس را بعد از وضع آن داد ، عبارت است از خرج آدمى ، خود و كسانى كه داخل عيال او هستند - خواه واجب النفقه او باشند يا نه - از خوراك و پوشاك و ساير ضروريات ، مانند خانه و اثاث الدار ضرورى و اخراجات تعمير خانه و امثال اينها و خرج چاروا و غلام و كنيز و قيمت چاروايى كه از براى سوارى خود بخرد و قيمت غلام و كنيزى كه از جهت خدمت كردن بخرد و اجرت نوكر و ملازم .

و همچنين داخل مؤونت است خرج زن گرفتن و پسر را زن دادن و دختر را شوهر دادن و امثال اينها .

و همچنين داخل است خرج ميهمانى كه به آدمى وارد مىشود و آنچه را كه به ظلم و ستم از آدمى مىگيرند ؛ خواه از قبيل مال جهات و مقاطعات ديوانى باشد كه هر ساله بگيرند ، يا چيزى باشد كه به تعدّى و خلاف حساب ديوانى بگيرند . و بالجمله آنچه را در عرف و عادت از جمله اخراجات و مؤونت حساب كنند ، بايد وضع نمود .

و جمعى از علماء بعضى امور ديگر را داخل مؤونت و اخراجات گرفته‌اند ، مثل هديه و ارمغانى كه به جهت دوستان بفرستد و چيزهايى كه بر ذمّهء آن لازم شود كه بدهد ، مانند نذر و كفّاره و مانند مطلق ميهمانى كردن « 1 » . و احوط آن است كه اينها را حساب نكند ، مگر آنكه هديه يا ميهمانى باشد كه ترك آن موجب اهانت و نقص آبروى او باشد ، كه در اين صورت بايد وضع كند .

و ظاهر آن است كه اخراجات سفر سنّت ، مانند زيارت معصومين و سفر به جهت اخذ مسائل و طلب علوم دينيه نيز داخل مؤونت باشد و بايد وضع نمود . و امّا اخراجات سفر حجّ واجب ، پس اگر در همان سالى كه مىرود از منافع همان سال مستطيع شده باشد ، اخراجات سفر حج وضع مىشود و داخل مؤونت است . مثل

( 1 ) . مدارك الأحكام 5 : 385 .