شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ( فارسى ) — الصفحة ٦١٥
فصل در بيان كيفيت تعلق علم حق بر معلومات است
وجوه لازم آيد . فله الأسماء الحسنى و الأمثال العليا و الكبرياء و الآلاء . [ 1 ]
فصل در بيان كيفيت تعلق علم حق بر معلومات است
فصل در بيان كيفيت تعلق علم حق بر معلومات است
بدان كه به طورى كه سابق اشاره به آن شد حق تعالى با علم بسيط ذاتى و كشف واحد ازلى جميع موجودات بما أنها موجودات و جهات وجوديهء كماليه از جهت كمال براى ذات مقدسش معلوم و منكشف است . و اين كشف در عين بساطت و وحدت تامّ تفصيلى است به طورى كه ذره‌اى از سموات ارواح و اراضى اشباح ازلا و ابدا از حيطهء علم او خارج نيست . و اين علم و كشف در ازل است و عين ذات مقدس است ، و معلومات به تعينات و حدودات ، كه برگشت به عدم و نقص كند ، پس از ايجاد تحقق بالعرض پيدا كند و متعلق علم بالعرض شود ، و اين تعلق بالعرض پس از ايجاد است . و به اين معنى اشاره فرموده است در اين حديث شريف آنجا كه فرمايد : فلمّا أحدث الأشياء و كان المعلوم ، وقع العلم منه على المعلوم .
و محتمل است كه اين عبارت اشاره به علم فعلى كه به تجلى « فيض مقدس » حاصل مىشود باشد . و مقصود از « معلومات » معلومات بالذات كه هويات وجوديهء متعلقه به فيض مقدّس و تجلى ظهورى نورى است باشد .
پس ، بر احتمال اوّل حاصل عبارت اين شود : فلمّا تجلّى بفيضه المقدّس و ظهر الكون بالعرض ، وقع العلم على المعلوم . أىّ ، ظهر الفيض في مراة المستفيض بالعرض . [ 2 ] و بنابر احتمال دوم چنين شود : فلمّا تجلّى بفيضه المقدّس و ظهر وجود الكون بالذّات ، أى بلا حيثيّة تقييديّة ، وقع الفيض على المستفيض بالذّات . [ 3 ] و بنا بر هر دو تعبير ، اين تجلى به فيض مقدس در تحت حوادث زمانيه و تغييرات نيست و ايجاد حق تعالى مبرا و مقدس است از شايبهء حدوث و تغيير ، بلكه تعين و تحديد ، و چنانچه علم ذاتى بسيط من جميع الجهات و محيط به تمام حيثيات است ، علم فعلى ، كه آيهء حقيقى حق و ظهور علم ذاتى و مرآت آن است ، بسيط تامّ
[ 1 ] « پس براى اوست نامهاى نيكو و مثالهاى بلند و كبريا و نيكوييها . » [ 2 ] « چون به « فيض مقدس » تجلى كرد و وجود بالعرض پديدار گشت ، علم به معلوم تعلق گرفت . يعنى ، فيض در آينهء وجود مستفيض بالعرض ظاهر گشت . [ 3 ] « و چون به « فيض مقدس » تجلى كرد و وجود موجودات بالذات پديدار گشت . ، يعنى بدون حيثيت تقييديه ، فيض به مستفيض ذاتا تعلق گرفت . »