شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ( فارسى ) — الصفحة ١٨٦

مقام سوم در بيان آنكه معاد از فطريات است

مقام سوم در بيان آنكه معاد از فطريات است

مقام سوم در بيان آنكه معاد از فطريات است

در بيان آنكه وجود يوم معاد و روز رستخيز از فطريات است كه تخمير در خميرهء بشر گرديده . و آن نيز چون دو مقام سابق با طريقهاى بسيار و فطرتهاى عديده ثابت شود ، ولى ما در اين مقام به بعضى از آنها اشاره مىنماييم .

بدان كه يكى از فطرتهاى الهيه ، كه مفطور شده‌اند جميع عايلهء بشر و سلسلهء انسان بر آن ، فطرت عشق به راحت است ، كه اگر در تمام دوره‌هاى تمدن و توحش و تدين و سر خودى اين نوع مراجعه شود ، و از تمام افراد عالم و جاهل ، وضيع و شريف ، صحرايى و شهرى ، سؤال شود كه اين تعلقات مختلفه و أهويهء متشتته براى چيست ، و اين همه تحمل مشاقّ و زحمات در دورهء زندگانى براى چه مقصد است ، همه متفق الكلمه با يك زبان صريح فطرى جواب دهند كه ما همه هر چه مىخواهيم براى راحتى خود است . غايت مقصد و نهايت مرام و منتهاى آرزو ، راحتى مطلق و استراحت بىشوب به زحمت و مشقت است . و چون چنين راحت غير مشوب به زحمت و استراحت غير مختلط به رنج و نقمت معشوق همه است ، و آن معشوق گمشده را هر كس در چيزى گمان مىكند ، از اين جهت تعلق به هر چه در او محبوب را گمان كرده پيدا مىكند ، با اينكه در تمام عالم ملك و جميع سر تا سر دنيا چنين راحتى مطلقى يافت نشود و چنين استراحت غير مشوبى ممكن نيست . تمام نعمتهاى اين عالم مختلط با زحمتها و رنجهاى طاقت‌فرساست ، همهء لذتهاى دنيا محفوف به آلامى است كمر شكن ، درد و رنج و تعب و حزن و اندوه و غصه سرتاسر اين عالم را فرا گرفته است . در تمام دوره‌هاى زندگانى بشر يك نفر يافت نشود كه رنجش مساوى با راحتش باشد و نعمتش مقابل تعب و نقمتش باشد ، تا چه رسد به آنكه راحتى خالص و استراحت مطلق داشته باشد . پس ، معشوق بنى الانسان در اين عالم يافت نشود ، عشق فطرى جبلى فعلى آن هم در تمام سلسلهء بشر و عايلهء انسان بى معشوق فعلى موجود ممكن نيست . پس ، ناچار در دار تحقق و عالم وجود ، بايد عالم باشد كه راحتى او مشوب نباشد به رنج و تعب : استراحت مطلق بىآلايش به درد و زحمت داشته باشد ، و خوشى خالص بىشوب به حزن و اندوه در آنجا ميسر باشد ، و آن دار نعيم حق و عالم كرامت ذات مقدس است .