شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٢
فصل در بيان سبب زياد شدن حب دنيا
فصل در بيان سبب زياد شدن حب دنيا
فصل در بيان سبب زياد شدن حب دنيا
بدان كه انسان چون وليدهء همين عالم طبيعت است و مادر او همين دنياست و اولاد اين آب و خاك است ، حب اين دنيا در قلبش از اول نشو و نما مغروس است ، و هر چه بزرگتر شود ، اين محبت در دل او نمو مىكند . و به واسطهء اين قواى شهويه و آلات التذاذيه كه خداوند به او مرحمت فرموده براى حفظ شخص و نوع ، محبت او روز افزون شود و دلبستگى او رو به ازدياد گذارد . و چون اين عالم را محل التذاذات و تعيشات خود مىپندارد و مردن را اسباب انقطاع از آنها مىداند ، و اگر به حسب برهان حكما يا اخبار انبيا ، صلوات اللّه عليهم ، عقيده‌مند به عالم آخرت شده باشد و به كيفيات و حيات و كمالات آن ، قلبش باز از آن بى خبر است و قبول ننموده ، چه رسد به آنكه به مقام اطمينان رسيده باشد ، لهذا حبش به اين عالم خيلى زياد مىشود .
و نيز چون فطرتا انسان حب بقاء دارد و از فنا و زوال متنفر و گريزان است ، و مردن را فنا گمان مىكند ، گر چه عقلش هم تصديق كند كه اين عالم دار فنا و گذرگاه است و آن عالم باقى و سرمدى است ، ولى عمده ورود در قلب است ، بلكه مرتبهء كمال آن اطمينان است ، چنانچه حضرت إبراهيم خليل الرحمن ، عليه السلام ، از حق تعالى مرتبهء اطمينان را طلب كرد و به او مرحمت گرديد [ 1 ] . پس چون قلوب يا ايمان به آخرت ندارند ، مثل قلوب ما گر چه تصديق عقلى داريم ، يا اطمينان ندارند ، حب بقاء در اين عالم را دارند و از مرگ و خروج از اين نشئهء گريزان‌اند . و اگر قلوب مطلع شوند كه اين عالم دنيا پست‌ترين عوالم است و دار فنا و زوال و تصرم و تغير است و عالم هلاك و نقص است ، و عوالم ديگر كه بعد از موت است هر يك باقى و ابدى و دار كمال و ثبات و حيات و بهجت و سرور است ، فطرتا حب آن عالم را پيدا مىكنند و از اين عالم گريزان گردند . و اگر از اين مقام بالا رود و به مقام شهود و وجدان رسد و صورت باطنيهء اين عالم را و علاقهء به اين عالم را [ و صورت باطنيهء آن عالم را ] و علاقهء به آن را ببيند ، اين عالم براى او سخت و ناگوار شود و تنفر از آن پيدا كند ، و اشتياق پيدا كند كه از اين محبس ظلمانى و غل و زنجير زمان و تصرم خلاص شود .
چنانچه در كلمات اوليا اشاره به اين معنى شده است : حضرت مولى الموالى
[ 1 ] اشاره است به آيهء مباركهء و اذ قال إبراهيمُ ربِّ ارِنى كيفَ تُحْيىِ الموتى قالَ اوَ لَم تؤُمِنْ قالَ بلى وَ لكنْ لِيَطْمَئِنَّ قلبى . ( و آن گاه كه إبراهيم گفت : پروردگارا ، نشانم ده چگونه مردگان را زنده مىكنى ، گفت ، مگر ايمان نياوردى ؟ گفت : آرى ايمان دارم ، اما براى اينكه دلم آرام گيرد . » ( بقره - 260 ) .