شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ( موسوعة الإمام الخميني 46 ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٥١
فصل در قصور ممكن از قيام به عبادت حق
فصل در قصور ممكن از قيام به عبادت حق
فصل در قصور ممكن از قيام به عبادت حق
بدان اى عزيز كه از براى « خوف » و « رجا » مراتب و درجاتى است حسب حالات بندگان و مراتب معرفت آنها ؛ چنانچه خوف عامه از عذاب است ، و خوف خاصه از عتاب ، و خوف اخص خواص از احتجاب است . و ما اكنون در صدد شرح آن نيستيم ، و آنچه راجع به مطلب سابق است با بيانى ديگر ذكر مىنماييم .
پس ، بدان‌كه حق تعالى را احدى از مخلوق نتواند بسزا عبادت كند ، زيرا كه عبادتْ ثناى مقام آن ذات مقدس است ، و ثناى هر كسى فرع معرفت به اوست ، و چون دست آمال بندگان از عزّ جلال معرفت ذات او به‌حقيقت كوتاه است ، پس به ثناى جمال و جلال او نيز نتواند قيام كرد ؛ چنانچه اشرف خلايق و اعرف موجودات به مقام ربوبيت اعتراف به قصور فرمايد و عرض كند : «
ما عبدناك حق عبادتك و ما عرفناك حق معرفتك » « 1 »
. و جملهء دوم به منزلهء تعليل است براى جملهء اوّل . و قال :
« أنت كما أثنيت على
نفسك » « 2 »
. پس ، قصور ذاتىْ حقِ ممكن است ، و علوّ ذاتى مخصوص ذات كبريايى جلّ جلاله .
و چون دست بندگان از ثنا و عبادت ذات مقدس كوتاه بوَد و بدون معرفت و عبوديت حق هيچ‌يك از بندگان به مقامات كماليه و مدارج اخرويه نرسند - چنانچه در محل خود پيش علماى آخرت مبرهن است ، و عامه از آن غفلت دارند و مدارج اخرويه را جزاف يا شبه جزاف دانند ، تعالى اللَّه عن ذلك علوّاً كبيراً - حق تعالى به لطف شامل و رحمت واسعهء خود بابى از رحمت و درى از عنايت به روى آنها باز كرد ، به تعليمات غيبيه و وحى و الهام به توسط ملائكه و انبيا - و آن باب عبادت و معرفت است - طرق عبادت
( 1 ) - مرآة العقول ، ج 8 ، ص 146 . ( 2 ) - « تو آن‌چنان هستى كه خود را ستوده‌اى » . ( از دعاى رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم در سجده . الكافي ، ج 3 ، ص 324 ، « كتاب الصلاة » ، « باب السجود » ، حديث 12 )