شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ( موسوعة الإمام الخميني 46 ) ( فارسى )
- المؤلف: السيد الخميني
- الوفاة: 1409
- القسم: الأخلاق والعرفان
- الناشر: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى ( س ) - ايران - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست اجمالى
- مقدمه ناشر
- روش تحقيق
- مقدمه چاپ سابق
- [ مقدمه ]
- حديث اوّل [ جهاد نفس ]
- اشاره به بعضى مقامات نفس انسان
- مقام اوّل نشئهء ملك و ظاهر ] و در آن چند فصل است :
- فصل : [ بدن و قواى آن ]
- فصل در تفكّر است
- فصل در عزم است
- فصل در اهميّت عزم
- فصل در مشارطه و مراقبه و محاسبه است
- فصل در تذكّر است
- مقام دوم نشئه ملكوت و باطن و در آن چند فصل است :
- فصل : نزاع جنود رحمانى و شيطانى در باطن نفس
- فصل در اشاره به بعضى قواى باطنيه است
- فصل در بيان جلوگيرى انبيا از اطلاق طبيعت
- فصل در بيان ضبط خيال است
- فصل در موازنه است
- فصل در معالجهء مفاسد اخلاقيه
- فصل در ثمرهء مجاهدهء نفس در اين مقام
- حديث دوم [ ريا ]
- در معنى ريا و درجات آن
- مقام اوّل ريا در عقايد
- فصل : ريا در عقايد بدترين نوع ريا
- فصل در بيان آنكه علم غير از ايمان است
- فصل در وخامت امر ريا
- فصل يك تنبّه علمى براى قلع مادهء ريا
- فصل در دعوت به اخلاص است
- مقام دوم ريا در اخلاق و ملكات باطنى
- فصل اوّل : ميزان در رياضتهاى باطل و شرعى
- فصل دوم ستّاريت حق و غيور بودن او
- مقام سوم ريا در اعمال
- فصل : در تصرّف شيطان و مكائد نفس در اين مقام
- فصل در دقت امر ريا
- فصل در دعوت به اخلاص است
- فصل در بيان حديث علوى
- تتمه : در سُمعه
- حديث سوم عجب
- تعريف عجب
- درجات عجب
- فصل در مراتب عُجب « 2 »
- فصل در اينكه اهل فساد نيز گاهى عجب به فساد مىكنند
- فصل در بيان آنكه مكايد شيطان از روى ميزان است
- فصل در مفاسد عُجب است
- فصل در بيان آنكه منشأ عجب حب نفس است
- حديث چهارم كبر
- در معنى كبر است
- فصل در بيان درجات كبر است
- فصل در سبب اصلى تكبر است
- فصل در مفاسد كبر است
- فصل در بيان بعضى از موجبات كبر است
- فصل در بيان علاج تكبّر است
- فصل در اينكه حسد گاهى مبدأ تكبر است
- حديث پنجم حسد
- در تعريف حسد
- فصل در ذكر بعضى از موجبات حسد است
- فصل در بعضى از مفاسد حسد است
- فصل در بيان ريشهء فسادهاى اخلاقى است
- فصل در بيان علاج عملى حسد است
- فصل در ذكر حديث « رفع »
- حديث ششم حبّ دنيا
- حقيقت دنيا
- فصل بيان كلام مولانا مجلسى ( ره ) در حقيقت دنياى مذمومه
- فصل در بيان سبب زياد شدن حب دنيا
- فصل در بيان تأثير حظوظ دنيويه در قلب و مفاسد آن
- در بيان يكى از اسرار « أفضل الأعمال أحمزها »
- فصل فطرت كمالطلبى انسان
- حديث هفتم غضب
- فصل در بيان فوايد قوهء غضبيه
- فصل در بيان مذمّت افراط [ در ] غضب
- فصل در بيان علاج غضب در حال اشتعال آن
- فصل در بيان علاج غضب است به قلع اسباب آن
- حديث هشتم عصبيت
- فصل در بيان مفاسد عصبيت است
- فصل در بيان صورت ملكوتيهء عصبيت
- فصل در عصبيتهاى اهل علم است
- حديث نهم نفاق
- فصل در بيان مراتب نفاق است
- فصل صورت ملكوتى نفاق
- فصل در علاج نفاق است
- فصل در بيان بعض اقسام نفاق است
- حديث دهم هواى نفس و طول امل
- مقام اوّل در ذمّ اتّباع هواى نفس
- فصل : در بيان آنكه انسان در ابتداء امر حيوان بالفعل است
- فصل در ذمّ اتّباع هوى است
- فصل در تعداد هواهاى نفسانيه است
- مقام دوم در بيان ذمّ طول امل است
- فصل : در بيان آنكه طول امل موجب نسيان آخرت است
- فصل [ سفر پر خطر آخرت و ضرورت زاد و راحله ]
- حديث يازدهم فطرت
- فصل در معنى فطرت است
- فصل در تشخيص احكام فطرت است
- فصل در اشارهء اجماليه به احكام فطريات
- مقام اوّل در بيان آنكه اصل وجود مبدأ متعال جلّ و علا از فطريات است
- مقام دوم در بيان آنكه توحيد حق و ديگر صفات او فطرى است
- مقام سوم در بيان آنكه معاد از فطريات است
- حديث دوازدهم تفكّر
- فصل در بيان فضيلت تفكر است
- تفكر در حق و برهان صديقين
- تتميم در بيان تفكر ممنوع و مرغوب در ذات حق
- فصل در تفكر در مصنوع است
- فصل در تفكر در احوال نفس است
- برهان اوّل بر تجرّد نفس
- برهان دوم بر تجرّد نفس
- اثبات معاد از طريق تجرّد و جاودانگى نفس
- اثبات نبوّت عامّه از طريق نظام احسن اتمّ
- كامل بودن شريعت اسلام
- اثبات نبوّت خاصّه
- فصل در فضيلت بيدارى شب است
- فصل در بيان تقوا است
- فصل در بيان تقواى عامّه
- حديث سيزدهم توكّل
- فصل در بيان معانى توكل است و درجات آن
- فصل در بيان فرق بين توكل و رضاست
- فصل در فرق بين تفويض و توكل و ثقه
- حديث چهاردهم خوف و رجا
- فصل در بيان آنكه انسان عارف را دو نظر است
- فصل در قصور ممكن از قيام به عبادت حق
- فصل در فرق بين رجا و غرور است
- فصل در لمّيّت موازنهء خوف و رجا
- حديث پانزدهم امتحان و آزمايش مؤمنان
- فصل در بيان معنى امتحان و نتيجهء آن و چگونگى نسبت آن به ذات مقدّس حق تعالى حسب مناسبت و گنجايش اين اوراق
- فصل در بيان نكتهء شدّت ابتلاء انبياء و اوصياء و مؤمنين
- فصل ابتلاى انبيا به امراض جسمانى
- فصل در بيان آنكه دنيا دار ثواب و عقاب حق تعالى نيست
- فصل در اينكه شدت بليّات روحيه تابع شدت ادراك است
- حديث شانزدهم صبر
- فصل در بيان آنكه اسارت شهوت منشأ همهء اسارتهاست
- فصل انسان در قيد اسارت نفس و شهوات به مقامات معنوى نائل نمىشود
- فصل در معناى صبر و در بيان آنكه صبر نتيجهء حريت از قيد نفس است
- فصل در نتايج صبر است
- فصل در درجات صبر
- فصل در بيان درجات صبر اهل معرفت
- حديث هفدهم توبه
- در حقيقت توبه است
- فصل توبه مفتاح ابواب است
- نكتهء مهمه : به تأخير نينداختن توبه
- نكتهء مهمه : توبه نفس را به صفاى اصلى آن باز نمىگرداند
- فصل در اركان توبه
- فصل در شرايط توبه است
- فصل در نتيجهء استغفار
- فصل در تفسير توبهء نصوح
- تكميل در بيان آنكه تمام موجودات را علم و حيات است
- حديث هجدهم ذكر خدا
- در احاطهء قيّومى حق تعالى
- فصل خصلتهاى ذكر خدا
- فصل در فرق بين منزل تفكر و تذكر است
- فصل در بيان آنكه ذكر تام آن است كه حكمش به تمام مملكت سرايت كند
- فصل در ذكر بعض احاديث در فضيلت ذكر خدا
- حديث نوزدهم غيبت
- فصل در تعريف غيبت است
- فصل بزرگى گناه غيبت و تبعات آن
- فصل در بيان ضررهاى اجتماعى غيبت
- فصل در بيان علاج اين موبقه است
- فصل در بيان آنكه ترك غيبت در موارد جايز اولى است
- فصل در بيان آنكه استماع غيبت حرام است
- تتميم كلام شهيد ثانى رحمه اللَّه
- حديث بيستم اخلاص
- فصل در بيان آنكه موت امر وجودى است
- در اشاره به توجيه نسبت ابتلا به حق تعالى
- فصل در بيان آنكه « خشيت » و « نيت صادقه » موجب صواب عمل است
- فصل در تعريف اخلاص
- فصل در بيان اخلاص بعد از عمل است
- حديث بيست و يكم شكر
- توجيهات نقل شده در عدم منافات آمرزش نبى اكرم با عصمت ايشان
- فصل در توجيه عرفانى از آيهء شريفه
- فصل در حقيقت شكر است
- فصل در چگونگى شكر است
- تكمله در فضيلت شكر از طريق نقل
- تتميم در سرّ عبادت نبى مكرم صلى الله عليه و آله و الأئمّة المعصومين عليهم السلام
- فصل در تفسير « طه » و بيان كثرت عبادت رسول خدا صلى الله عليه و آله
- حديث بيست و دوم كراهت از مرگ
- تفاوت قلوب اوليا در قبول تجليات اسماء
- فصل حقيقت بهشت و جهنم
- فصل مغرور ساختن شيطان انسان را به رحمت واسعهء حق
- حديث بيست و سوم اصناف جويندگان علم
- فصل القاى علوم از مبادى عاليهء غيبيه
- فصل بيان شمّهاى از مفاسد مراء
- فصل نشانههاى صاحبان استطالت و ترفع و جاهطلبى و خديعت
- فصل نشانههاى صاحبان فقه و عقل
- حديث بيست و چهارم اقسام علم
- فصل نشآت وجودى انسان و علوم مناسب با اين نشآت
- علوم سهگانه شريعت
- فصل تطبيق حديث نبوى « العلم ثلاثة . . . » بر علوم سهگانه
- فصل ميزان در علم
- فصل نقد كلام غزالى و صدر المتألّهين
- فصل تقسيم كليه علوم به سه قسمت
- حديث بيست و پنجم وسوسه و شك
- فصل ذكر اخبارى در دورى ائمه - عليهم السلام - از وسواس
- فصل علاج وسوسه
- حديث بيست و ششم فضيلت عالم
- فصل در بيان آنكه كسى كه سلوك طريق علم كند حق تعالى او را سلوك طريق جنت دهد
- نكتهء مهمه نقد كلام صدر المتألّهين
- فصل در بيان آنكه فرشتگان بالهاى خويش را براى طالب علم فرش كنند
- فصل در بيان آنكه تمام سكنهء آسمان و زمين استغفار مىكنند براى طالب علم
- فصل در بيان آنكه فضل عالم بر عابد مثل فضل ماه است در شب بدر كه شب سيزدهم و چهاردهم و پانزدهم است بر ساير ستارگان
- فصل در بيان آنكه علما ورثهء انبيا - عليهم السلام - هستند
- حديث بيست و هفتم عبادت و حضور قلب
- فصل فراغت وقت وقلب در عبادت
- حضور قلب ، روح عبادت
- فصل مراتب حضور قلب
- مراتب حضور قلب در عبادت
- مراتب حضور قلب در معبود
- فصل تحصيل حضور قلب از راه پى بردن به اهميت عبادات
- صور باطنى اعمال و افعال
- فصل در بيان آنكه تفرغ براى عبادت موجب غِناى قلب شود
- نكته : مراد از ايكال امر به سوى عبد
- حديث بيست و هشتم لقاء اللَّه
- فصل در لقاءاللَّه و كيفيت آن است
- فصل در بيان آنكه در وقت مردن بعضى از احوال غيب بر او مكشوف شود
- در ذكر برزخ و قبر
- فصل در معنى حبّ و بغض حق تعالى است
- حديث بيست و نهم وصاياى رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم به امير المؤمنين على عليه السلام
- مقدمه در مهم بودن اين وصيت به جهات عديده
- فصل در مفاسد دروغ است
- فصل در بيان ورع است
- تتميم در بيان مفاسد خيانت و حقيقت امانت
- در اشاره به بعضى امانات حق تعالى است
- فصل در بيان خوف از حق تعالى
- در بيان اختلاف مردم در حفظ حضور حق
- در فضيلت گريه است
- در بيان رفع استبعاد از آن است كه به عمل حقير ثواب بزرگ دهند
- فصل در بيان عدد نوافل
- در بيان استحباب سه روز روزه در هر ماه
- در بيان فضيلت صدقه است
- در بيان نكتهء مهمه در باب صدقه است
- در بيان نكتهء ديگر : انفاق و صدقه از آنچه خود دوست داريد
- در بيان يكى از اسرار صدقه
- تتمه : در افضليت صدقهء پنهانى
- ختام : مطلوبيت كثرت صدقه
- فصل در فضيلت نماز شب
- در بيان صلاة وسطى
- فصل در فضيلت تلاوت قرآن است
- در بيان آنكه عبادت در جوان تأثير كند
- در آداب قرائت است
- در اخلاص در قرائت است
- در معنى ترتيل است
- فصل در بيان رفع يد در نماز و تقليب آن است
- در بيان سرّ رفع يَدَيْن است
- در تنبّه به يكى از مكايد شيطان است
- فصل در فضيلت مسواك است
- فصل در بيان مبادى محاسن اخلاق و مَساوى آن كه در ذيل وصيت رسول اكرم - صلّى اللَّه عليه و آله - است
- حديث سى ام اقسام قلوب
- مقدمه در ترغيب به اصلاح قلب
- فصل در بيان آنكه تقسيم قلوب راجع به چه چيز است
- در بيان معنى « الشقيّ شقيّ في بطن امّه . . . »
- در بيان وجه حصر قلوب
- فصل در بيان حالات قلوب است
- در بيان آنكه قلب مؤمن بر طريق مستقيم است
- در بعض مكايد شيطان است
- تتميم در بيان قلب منافق و فرق آن با قلب مؤمن
- ختام در بيان آنكه غفلت از حق انتكاس قلب است
- حديث سى و يكم توصيف نشدن حق تعالى و رسول اللَّه ( ص ) و أئمّه ( ع ) و مؤمنين
- فصل در بيان مراد از عدم توصيف حق
- در بيان آنكه علم به حقيقت اسماء و صفات ممكن نيست
- فصل در بيان آنكه علم به حقيقت روحانيت انبيا و اوليا به قدم فكر حاصل نشود
- فصل در بيان معناى « عبدٌ احتجب اللَّه عزّ وجلّ بسبع »
- فصل در بيان معنى تفويض امر به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم چنانچه در اين حديث شريف است و احاديث كثيرهء ديگر نيز دلالت بر آن دارد
- در اشارهء اجماليه به معناى تفويض
- فصل در اشاره به مقامات أئمّه - عليهم السلام - است
- در بيان حقيقت عصمت است
- فصل در بيان آنكه ايمان به وصف نيايد
- در فضيلت مصافحه
- حديث سى و دوم يقين و رضا
- فصل در بيان معناى « ولا يَلومَهُم على ما لَمْ يُؤتِهِ اللَّه »
- در جمع اخبار مقسوم بودن رزق و اخبار رجحان طلب
- فصل در علامتهاى صحت يقين است
- در بيان آنكه مردم دو طبقهاند
- فصل در نقل كلام معتزله و اشاعره و اشاره به مذهب حق
- فصل در بيان آنكه رَوح و راحت را حقّ تعالى در يقين و رضا قرار داده و حزن و همّ را در شكّ و سخط و اين به مقتضاى قسط و عدل است
- حديث سى و سوم ولايت و اعمال
- فصل در بيان جمع اخبارى كه حَثّ بر عبادات و ترك معاصى نموده با بعض اخبار كه صورتاً مخالف با آن است
- فصل در بيان آنكه ولايت اهل بيت شرط قبولى اعمال است
- حديث سى و چهارم مقام مؤمن نزد حق تعالى
- تنبيه : نقل كلام شيخ بهايى در صحت سند اين حديث
- فصل در بيان توجيهاتى است كه از نسبت ترديد به حق شده
- توجيه شيخ بهايى از حديث ترديد
- در توجيه عرفانى
- از حديث ترديد
- تتميم : در بيان توجيه ديگر از حديث ترديد
- فصل در بيان آنكه حق تعالى با فقر و غنا و غير اينها اصلاح حال مؤمنين فرمايد
- فصل در بيان قرب فرائض و نوافل و نتيجهء آن به حسب طريقهء اهل ذوق و سلوك
- در سرّ اختلاف انبيا در نبوّت
- فصل در نقل كلام شيخ اجل بهايى است
- در نقل كلام محقق طوسى است
- تتمه
- حديث سى و پنجم معرفت اسماء حق ، مسألهء جبر و تفويض و عدم سؤال از افعال حق
- فصل در بيان آنكه براى اسماء حق دو مقام است
- فصل در اشاره به مسألهء جبر و تفويض
- فصل در بيان آنكه حق تعالى سؤال نشود از آنچه بكند و ديگر موجودات سؤال شوند
- حديث سى و ششم صفات حق
- فصل در بيان عينيت صفات حق با ذات است
- نقل و تحقيق نقل كلام حكما در تقسيم اوصاف حق
- در تحقيق عينيت اوصاف با ذات مقدس
- فصل در بيان علم قبل از ايجاد است
- فصل در معنى سمع و بصر حق است
- در بيان آنكه هر شيئى ابسط باشد مفاهيم كماليه بيشتر بر او صدق كند
- فصل در بيان كيفيت تعلق علم حق بر معلومات است
- در بيان مراد حكما كه علم حق را به جزئيات به طريق كلّى مىدانند
- فصل در بيان ميزان صفات ثبوتيه و سلبيه است
- در بيان آنكه تجدّد و حركت از صفات سلبيه است
- حديث سى و هفتم معرفت خدا و رسول و اولى الأمر
- فصل در بيان مراد از « اعْرِفُوا اللَّه باللَّه »
- دفع وهم در بيان آنكه احاديث وارده در معارف به معانى عاميه حمل نشود
- حديث سى و هشتم آفرينش آدم بر صورت خداوند
- فصل در بيان آنكه آدم مظهر تامّ الهى و اسم اعظم حق جلَّ و علاست
- حديث سى و نهم خير و شرّ
- فصل در بيان آنكه هر يك از خير و شرّ متعلق ايجاد و خلقت گردند و كيفيت آن ، و در آن است اشاره به كيفيت وقوع شرّ در قضاى الهى
- فصل در كيفيت اجراى حق خيرات و شرور را به دست بندگان
- در ابطال جبر است
- حديث چهلم تفسير سورهء « توحيد » و آيات آغازين سورهء « حديد »
- فصل در اشارهء اجماليه به تفسير سورهء مباركهء « توحيد »
- در اشاره به ( بسم اللَّه ) است
- فصل در اشارهء اجماليه به تفسير آيات شريفهء سورهء « حديد » تا عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
- خاتمه [ نهايت معرفت بشري ]
- دعا و ختام