شرح حديث جنود عقل و جهل ( موسوعة الإمام الخميني 49 ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٣٥

فصل دوم در بيان مراتب صبر است

و در اين‌جا سخنى است ، و آن ، آن است كه خداى تعالى جنّت را توصيف فرموده كه عرض آن سماوات و ارض است « 1 » ، و در اين حديث براى صابران درجاتى ذكر شده است كه هر درجه ، سعهء آن از سماوات و ارض بيشتر است .

آنچه عجالتاً به نظر نويسنده مىرسد يكى از دو امر است :

اوّل ، آن‌كه مراد از جنّتى كه در قرآن ذكر شده است جنّت اعمال باشد ، و لهذا ذكر فرموده است كه أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ « 2 » و در آيهء ديگر مىفرمايد : أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا « 3 » ، ومهيّا شدن ، شأن بهشت اعمال است ، و مراد از اين درجات كه در حديث شريف مذكور است درجات جنّت اخلاق باشد به مناسبت آن‌كه اين درجات براى صبر است ، و صبر از اخلاق است ، و بهشت اخلاق سعه‌اش به قدر سعهء كمال انسانى است در مرتبهء متوسّطه ، و از براى آن حدّى به اين موازين نتوان درست كرد .

توجيه دوم ، آن‌كه مراد از سماوات و أرض كه در قرآن شريف است ، اعمّ از سماوات و أرض جسمانى باشد ، تا سماوات ارواح و أراضى اشباح را شامل شود ، و مراد از درجات در روايت ، درجات بهشت جسمانى باشد .

( 1 ) - در قرآن كريم آمده است : « وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ . . . » . ( آل عمران ( 3 ) : 133 ) ( 2 ) - « [ بهشت ] براى پرهيزكاران آماده شده است » . ( آل عمران ( 3 ) : 133 ) ( 3 ) - « [ بهشت ] براى كسانى كه ايمان آورده‌اند [ به خدا و پيامبرانش ] مهيَّا و آماده شده‌است » . ( الحديد ( 57 ) : 21 )