شرح حديث جنود عقل و جهل ( موسوعة الإمام الخميني 49 ) ( فارسى )
- المؤلف: السيد الخميني
- الوفاة: 1409
- القسم: الأخلاق والعرفان
- الناشر: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى ( س ) - ايران - تهران
فهرس الكتاب
- فهرست اجمالى
- مقدّمهء ناشر
- روش تحقيق
- پيشگفتار
- مقدّمةٌ
- مقالهء اولى در نقل لفظ حديث شريف است تيمُّناً وتبرُّكاً
- تنبيه :
- مقالهء دوم در بيان شمّهاى از حقيقت عقل و جهل و بيان مراد حديث شريف
- مقالهء سوم در شمّهاى از خصايص و صفات اين دو حقيقت عقليه و جهليه به حسب آنچه در اين حديث شريف به آن اشاره فرموده
- در بيان صفات جهل
- حكمة الهيّة در بيان سرّ آنكه عقل به نور حق نسبت داده شده و جهل به بحر اجاج
- مقالهء چهارم در بيان شمّهاى از حقيقت اقبال و ادبار عقل و جهل كلّى و جزئى
- اقبال و ادبار عقل كلّى
- در توجيه ديگر از اقبال و ادبار عقل است
- ادبار و اقبال جهل كلّى
- ادبار و اقبال عقول جزئيه
- ادبار و اقبال جهل جزئى
- تنبيه شريف و تحقيق لطيف بيان تفاوت بين ادبار عقل و جهل است
- لطيفةٌ عرفانيةٌ و حقيقةٌ إيمانيةٌ
- مقالهء پنجم در شرح اجمالى از بعض الفاظ حديث شريف تا آنجا كه مقصود اصلى ما است از شرح قوله عليه السلام : « اعْرِفُوا الْعَقْلَ وَجُنْدَهُ ، وَالْجَهْلَ وَجُنْدَهُ تَهْتَدُوا »
- مقالهء ششم در بيان و شرح جنود عقل و جهل از بعض وجوه كه مقصود از تحرير اين رساله است ، نه از جميع وجوه و در آن ، مقاصدى است :
- مقصد اوّل در بيان « خير » و « شر »
- فصل اوّل مقصود از خير و شر
- فصل دوم در توضيح و تشريح اين مقصود است
- فصل سوم در بيان آنكه فطرت مخمورهء بىحجاب وزير عقل و مبدأ خيرات است و خود خير است و فطرت محجوبهء به طبيعت ، وزير جهل و مبدأ شرور و خود شرّ است
- فصل چهارم ضرورت اصلاح نفس
- مقصد دوم در بيان « ايمان » و « كفر » است
- فصل اوّل مقصود از ايمان
- فصل دوم در توضيح و تتميم اين مطلب است
- فصل سوم در استشهاد براى اين مقصد به دليل نقلى
- فصل چهارم در بيان آنكه ايمان بر طبق فطرت است و كفر خارج از طريقهء فطرت است
- فصل پنجم راه تحصيل ايمان
- مقصد سوم در بيان « تصديق » و ضد آن است كه « جحود » است
- فصل اول مقصود از تصديق و جحود
- فصل دوم اصلاح نفس از جحود
- مقصد چهارم در « رجاء » و ضد آن است كه « قنوط » است
- فصل اوّل در بيان آنكه رجاء و اميدوارى از جنود عقل است ، و قنوط و نااميدى از جنود جهل و ابليس است
- فصل دوم در بيان فرق ما بين رجاء و غرور است
- فصل سوم در فرق ميان خوف كه از جنود عقل و رحمان است و ميان قنوط كه از جنود جهل و شيطان است
- فصل چهارم در كيفيت جمع بين خوف و رجا است
- مقصد پنجم در بيان « عدل » و ضد آن است كه « جور » است
- فصل اوّل مقصود از عدالت وجور
- فصل دوم عدالت و جور در كتب اخلاقيّه
- فصل سوم در تحصيل فضيلت عدالت
- مقصد ششم در « رضا » و ضد آن است كه « سخط » است
- فصل اوّل مقصود از رضا و سخط
- فصل دوم در بيان آنكه « رضا » از جنود عقل و لازمه فطرت مخموره است ؛ چنانچه « سخط » از جنود جهل و لازمه فطرت محجوبه است
- فصل سوم در بيان مراتب رضا است
- فصل چهارم مبادى مقام رضا
- فصل پنجم در بيان ابتلاء مؤمنين
- فصل ششم در فضيلت رضا و ذمّ سخط از طريق نقل
- مقصد هفتم در « شكر » و ضد آن است كه « كفران » است
- فصل اوّل در معنى شكر است
- فصل دوم در مراتب شكر
- فصل سوم در بيان آنكه شكر از جنود عقل و لازمهء فطرت مخموره است ؛ چنانچه كفران از جنود جهل و لازمه فطرت محجوبه است
- فصل چهارم در نقل بعض احاديث شريفه در اين باب
- مقصد هشتم در « طمع » و ضد آن است كه « يأس » است
- فصل اوّل مقصود از طمع و يأس
- فصل دوم در بيان تأثير طمع و يأس
- مقصد نهم در « توكل » است و ضد آن ، كه « حرص » است
- فصل اوّل در بيان معنى توكل است
- فصل دوم در اركان توكل است
- فصل سوم در تعقيب اين باب و موعظت اولوا الألباب است
- فصل چهارم در معرفت بعض مراتب و درجات توكل است
- فصل پنجم در بيان آنكه توكل از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است ، و اشاره به معنى حرص و اينكه از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است
- فصل ششم در مدح توكّل و ذمّ حرص از طريق نقل
- تتمّةٌ
- مقصد دهم و يازدهم در « رأفت » و « رحمت » وضد آنها است كه « قسوت » و « غضب » است
- فصل اوّل مقصود از رأفت و قسوت
- فصل دوم در بيان تأثير رأفت
- فصل سوم فرق ميان قساوت و غضب
- فصل چهارم در بيان آنكه رأفت از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است
- فصل پنجم در بيان ثمرات قوّه غضبيه
- فصل ششم در بيان انحراف قوّه غضبيّه
- فصل هفتم در ذكر جمله [ اى ] از احاديث شريفه در اين باب
- فصل هشتم در ذكر مختصرى براى علاج غضب
- فصل نهم در ذكر علاج غضب ، در حال سكونت نفس به قلع مادّهء آن ، و علاج اسباب مهيّجهء آن
- مقصد دوازدهم در « علم » است و ضد آنكه « جهل » است
- فصل اوّل مقصود از علم و جهل
- فصل دوم در بيان آنكه علم از افضل فضائل است
- فصل سوم در بيان آنكه علم ، از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است ، و جهل ، از لوازم فطرت محجوبه و از جنود ابليس است
- فصل چهارم در ذكر شمّهء مختصرى در فضائل علم از طريق نقل
- مقصد سيزدهم در « فهم » است و ضد آن ، كه « حُمْق » است
- فصل اوّل مقصود از فهم و حمق
- فصل دوم در تعقيب اين مقصد و موعظت در اين باب
- فصل سوم در بيان آنكه « فهم » از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است ، و « حمق » از لوازم فطرت محجوبه و از جنود جهل است
- مقصد چهاردهم در « عفت » است ، و ضد آن « هتك » است
- فصل اوّل در بيان معنى عفّت است
- تتميم [ فطري بودن عفت و تنفر از هتك ]
- فصل دوم در بيان ثمرات قوّه شهويّه
- فصل سوم در بيان تأثير اعمال در قلب
- فصل چهارم موعظت براى اصلاح نفس
- فصل پنجم در ذكر بعضى روايات در فضيلت عفّت
- مقصد پانزدهم در « زهد » است و ضد آن ، كه « رغبت » است
- فصل اول در معنى زهد و رغبت است
- فصل دوم در درجات و مراتب زهد است
- فصل سوم در بيان منزلت زهد نسبت به مقام سلوك انسانيت و كمال روحانيت
- فصل چهارم در بيان آنكه رغبت به دنيا موجب احتجاب از حق است
- فصل پنجم در بيان آنكه « زهد » از فطريات و لوازم فطرت مخموره است ، و « رغبت » از لوازم احتجاب فطرت است
- فصل ششم در استشهاد به ادلّهء نقليّه ، در اين باب
- اما آيات :
- و امّا روايات :
- مقصد شانزدهم در « رفق » و ضدّ آن است كه « خرق » است
- فصل اوّل در بيان معنى رفق و خرق
- فصل دوم در بيان دخالت رفق در امور انسان
- فصل سوم در بيان آنكه « رفق » و « مدارا » از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است ، و « خرق » و « عنف » از جنود جهل و ابليس و از لوازم فطرت محجوبه است
- فصل چهارم در ذكر بعض از اخبار شريفه در اين باب و بيان اجمالى آنها
- مقصد هفدهم در « رهبت » است و ضد آن « جرئت » است
- فصل اوّل در بيان معنى رهبت
- فصل دوم در بيان اختلاف درجات خوف است
- فصل سوم در بيان آنكه خوف و رهبت از فطريات مخموره وجنود عقل و رحمان است و جرئت از احتجاب فطرت و جنود جهل و شيطان است
- مقصد هيجدهم در « تواضع » است ، و ضدّ آن « كبر » است
- فصل اوّل در معنى تواضع و كبر است
- فصل دوم در بيان درجات تواضع و تكبر است
- فصل سوم شرح صدر و ضيق صدر
- فصل چهارم موعظت در اين باب
- فصل پنجم در شمّه [ اى ] از احاديث شريفه در اين باب
- فصل ششم در شمّه [ اى از ] احاديث دربارهء تكبّر
- فصل هفتم در بيان آنكه « تواضع » از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است ، و « تكبّر » از جنود جهل و از لوازم فطرت محجوبه است
- مقصد نوزدهم در « تُؤَدَه » و ضد آن است كه « تسرّع » است
- فصل اوّل در بيان آنكه تؤده و تسرّع از صفات ظاهره و باطنه است
- فصل دوم در بيان مقصود از تؤده و تسرّع
- فصل سوم در بيان آنكه تأنّى و تثبُّت از فطريات مخموره و از جنود عقل است ، و تسرّع و شتابزدگى و بىثباتى و بىقرارى از جنود جهل و ابليس و از فطريات محجوبه است
- مقصد بيستم در « حِلْم » است ، و ضد آن ، كه « سَفَه » است
- فصل اوّل در بيان معنى حلم و سفه
- فصل دوم در بيان ثمرات قوّهء غضبيّه
- فصل سوم در بيان خطرات انحراف قوّهء غضبيّه
- فصل چهارم در بيان علاج غضب در حال فَوَران آن
- فصل پنجم در علاج اساسى سفه و افراط غضب به علاج اسباب مهيِّجه آن
- فصل ششم در بيان تحصيل ملكه حلم است
- فصل هفتم در ذكر فضائل حلم از طريق منقول
- مقصد بيست و يكم در « صَمت » است ، و ضد آن ، كه « هَذَر » است
- فصل اوّل در بيان فوائد صمت است
- فصل دوم در بيان زيانهاى هذر و هذيان و اشتغال به كلام باطل و لغو و سخنان بيهودهء بىفائده
- فصل سوم در ذكر فضايل « صمت » و عيوب « هَذَر » از طريق نقل
- فصل چهارم در بيان آنكه « صَمت » به آن معنا كه مقصود در اين حديث است ، از جنود عقل و لازمهء فطرت مخموره است و « هَذَر » و هذيان ، از جنود جهل و ابليس و از فطريات محجوبه است
- مقصد بيست و دوم در « استسلام » است ، و ضد آن « استكبار » است
- فصل اوّل مقصود از استسلام و استكبار
- فصل دوم در بيان آنكه استسلام از جنود عقل و استكبار از جنود جهل است
- مقصد بيست و سوم در « تسليم » و ضد آن است كه « شك » است
- فصل اوّل مقصود از تسليم و شك
- فصل دوم در بيان فوائد تسليم
- فصل سوم در بيان آنكه « تسليم » از جنود عقل و رحمان است و لازمه فطرت مخموره است ، و ضد آن از جنودِ جهل و لازمه فطرت محجوبه است
- مقصد بيست و چهارم در « صبر » و ضد آن است كه « جزع » است
- فصل اوّل مقصود از صبر و جزع
- فصل دوم در بيان مراتب صبر است
- فصل سوم در بعض مراتب صبر كه مخصوص به اهل سلوك و كُمَّل اولياء است
- فصل چهارم در بيان آنكه « صبر » از جنود عقل و از لوازم فطرت مخموره است و « جزع » و بىتابى از جنود جهل و لوازم فطرت محجوبه است
- فصل پنجم در بيان احاديث در اين باب
- مقصد بيست و پنجم در « صفح » و ضد آن است كه « انتقام » است
- فصل اوّل در بيان ثمرات صفح و مضرّات انتقام
- فصل دوم در ذكر بعضى از احاديث شريفه در اين باب