جامع عباسى ( با حواشي هشت فقيه واليمقام ) ( طبع جديد ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٩٤

فصل دوم : در صفات قاضى

و مراد به دانستن اين علوم آن است كه او را قوّت آن باشد كه ردّ فرع به اصل تواند كرد و استنباط فرع از اصل تواند نمود ، چه تحصيل اين علوم چنانچه در اين زمان متعارف است سهل است ، امّا بهم رسانيدن آن قوّت به‌غايت مشكل است تا آنكه توفيق الهى شامل حال كدام سعادتمند گردد . اين كار دولت است كنون تا كه را رسد .

و امّا پانزده صفت سنّت :

اوّل آنكه : قاضى زاهد و متورّع و امين باشد .

دوم آنكه : اعمال صالحه بسيار كند .

سوم آنكه : از هواى نفس شديدالعفّه باشد .

چهارم آنكه : به تقوى حريص باشد .

پنجم آنكه : بىعُنف و تعدّى صاحب قوّت باشد و بىضعف و سستى ملايم باشد ، تا آنكه قوى در باطل او طمع نكند ، و ضعيف از عدل او مأيوس نشود .

ششم آنكه : حليم باشد .

هفتم آنكه : فهيم باشد به مزاياى امور .

هشتم آنكه : ضابط باشد .

نهم آنكه : چيزها را زود بشنود .

دهم آنكه : قوّت در بصر و بصيرت او باشد .

يازدهم آنكه : دانا باشد به زبان اهل آن شهرى كه در آنجا قاضى است .

دوازدهم آنكه : از طمع منزّه باشد .

سيزدهم آنكه : صادق القول باشد . [ 1 ]

چهاردهم آنكه : صاحب رأى باشد .

پانزدهم آنكه : جبّار نباشد .

تتمّه : قاضى بودن شخصى به سبب تعيين امام به سه طريق ثابت مىشود :

اوّل : شنيدن از امام كه به شخصى به صيغهء ماضى گويد : « وَلَّيْتُكَ الْحُكْمَ » يعنى والى

[ 1 ] صدق در قول و جابر نبودن از صفات واجبه در قاضى است . ( تويسركانى ، صدر )