جامع عباسى ( با حواشي هشت فقيه واليمقام ) ( طبع جديد ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٨٤

فصل دوم در آداب تجارت

بايد شد چون خريدن ملك و بنده و شتر .

شانزدهم : بىفايده در بازار گرديدن .

هفدهم : متوجّه كارهاى ظالمان شدن .

هجدهم : امين ساختن شراب خوار را .

نوزدهم : برداشتن متاع به آستين ، چه آن محلّ ضايع شدن متاع است .

بيستم : نسبت دادن فايده و نقصان به اصل مايه ، چنانچه گويد كه : اصل مايهء من صد دينار است و هر ده دينار را يك دينار مىخواهم . [ 1 ]

بيست و يكم : سفر دريا كردن جهت تجارت ، هر گاه ظن غالب سلامتى باشد يعنى در غيرتلاطم امواج دريا .

بيست و دوم آنكه : بايع اگر ميان مشتريان تفاوت نهد آن‌كس كه تفاوت جهت او واقع شده قبول تفاوت كند .

بيست و سوم : بسيار بيكار گرديدن .

بيست و چهارم : تجارت كردن به مالى كه احتمال حرام و حلال داشته باشد ، چون مال كسىكه رباخوار باشد يا به مالى كه جاهل به حال آن باشد .

بيست و پنجم : ديدن غلام و كنيز قيمت خود را در وقت خريدن .

بيست و ششم : زينت دادن مال خود را به‌قصد آنكه جاهلى به آن رغبت كند . امّا اگر آن عادت او شده باشد نه به‌قصد مذكور جايز است .

امّا آن نُه امرى كه حرام است :

اوّل : زياده خريدن و كم فروختن [ 2 ] آنچه به كيل و وزن درآيد .

دوم : مغشوش ساختن به چيزى كه ظاهر نباشد .

[ 1 ] بلكه بگويد : صد تومان خريدم و صد و ده مىفروشم . ( دهكردى ) * بلكه هرگاه بيع مرابحه مىكند بايد بگويد : اصل مايه صد دينار است و ده دينار مىگيرم . ( نخجوانى ، يزدى ) [ 2 ] يعنى بيع جنس ربوى به همان جنس متفاضلًا . ( يزدى )