اصول فلسفه رئاليسم ( فارسى ) — الصفحة ١٥٧

ارتباط اعتباريات با حقايق مترتبه به آنها يا كيفيت ارتباط علوم مجعول انسان با خواص واقعى آن

جاست كه قوه فعاله انسان با ماده‌اى كه مورد تعلق فعاليت وى مىباشد ارتباط حاصل مىكند .

چنان كه در آغاز مقاله اشاره نموديم ، اين علوم كه ميان انسان و حركات فعلى او رابط هستند ، علوم اعتبارى مىباشند نه علوم حقيقى اگرچه علوم حقيقى نيز هرگز مستغنىعنه نخواهند بود ، زيرا چنان كه اثبات كرديم اعتبار بىحقيقت محض نمىشود ؛ مثلًا هنگامى كه آب مىآشاميم نخست از جهاز تغذيه صورت احساسى تشنگى را مشاهده مىكنيم و پس از آن ، خواهش سيراب شدن بر ما جلوه مىكند و نسبت وجوب و لزوم را ميان خود و سيراب شدن به كار مىبريم و چون اين خاصه را با آزمايش يا فراگرفتن از ديگران در آب سراغ داريم ، صورت خواسته و سيراب كننده را به آب مىدهيم و پس از آن نسبت وجوب را ميان خود و حركت ويژه‌اى كه تأمين خوردن آب را مىتواند بكند مىگذاريم و در اين هنگام قوه فعاله است و حركت خودش ( كار مخصوص ) .

و اگر چنانچه اين دستگاه تطبيق و توسيط وجوب نبود علوم و ادراكات حقيقى كه در مورد آب داريم فعل را به وجود نمىآورد نه روزى كه انسان اولى و يا كودك بوده و اسم آب را نيز نمىدانستيم و تنها آب مىديديم و نه روزى كه به ما گفتند آب تنها عنصرى است كه همه جهان از آن تركيب يافته و نه روزى كه از يونانىها شنيديم كه آب يكى از چهار عنصر مىباشد و نه روزى كه به ثبوت رسيد كه آب نيز مانند ساير مركبات ، مركب بوده و از آميزش اكسيژن و هيدروژن به نسبت 33 % و 66 % به وجود آمده است .

و همچنين اگر از اجزاى همان دستگاه تطبيق و توسيط وجوب به عنوان آزمايش يكى را كم كنيم ، فعاليت قوه فعاله سپرى خواهد شد ؛ مثلًا اگر چنانچه جهاز تغذيه ، تشنگى را احساس نكند يا تشنگى را احساس كرده ولى به‌واسطه سرگرمى به جاى ديگر به ياد سيراب شدن نيفتد ، يا به ياد سيراب شدن نيز بيفتد ، ولى به‌واسطه محذور