نهايت فلسفه ( ترجمه نهاية الحكمه ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢٧

فصل چهارم : واجب‌الوجود از همهء جهات واجب‌الوجود است

دليل بر درستى اصل مذكور آن است كه اگر واجب بالذات كه منزّه از ماهيت است نسبت به صفتى از صفات كمالى داراى جهت امكانى باشد ، معنى آن اين است كه ذات او فاقد آن صفت است و استقرار عدم آن صفت در ذات او مستلزم تركيب وى از وجود و عدم خواهد بود ؛ لازمهء تركيب هم نياز است و لازمهء نياز ، امكان ، در حالى كه فرض بر واجب بودن اوست .

دليل ديگر . اگر ذات واجب براى وجوب صفتى از صفات كمال كه اتصاف او بدان امكان‌پذير است كافى نباشد ، طبعاً در اتصاف بدان صفت ، محتاج امرى خارج از خود خواهد بود .

در اين حال اگر ما ذات واجب را به تنهايى و بدون در نظر گرفتن آن عامل خارجى در نظر بگيريم از دو حال بيرون نيست ، يا با وجود آن صفت ، واجب است كه در آن صورت عليت امر خارجى لغو خواهد بود ، حال آن‌كه ما آن را علت آن صفت فرض كرديم ؛ يا با عدم آن صفت واجب خواهد بود كه در آن صورت نيز عليت غير ، منتفى است .

بر اين استدلال ايراد كرده‌اند كه در نظر نگرفتن علت بر حسب اعتبار عقلى ، با تحقّق آن در واقع امر منافات ندارد ؛ چنان‌كه در نظر گرفتن ماهيت آن چنان‌كه هست و