مقالات كنگره محقق اردبيلى ( مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٦٥

حوزه علميه جبل عامل

بعد از سقوط فاطميان در نيمه دوم سده ششم هجرى ايوبىها كه بر مصر و شام فرمانروايى يافتند با فرهنگ شيعى به مقابله پرداختند . در اوايل سده دهم هجرى كه عثمانيها بر مصر و شام غلبه يافتند بسيارى از شهرها و قلعه‌ها را ويران كردند و بزرگان شيعه را قلع و قمع كردند . « 1 » ولى نتوانستند مذهب تشيع را در جبل عامل از بين ببرند . زمامداران صفوى كه درصدد نشر مذهب تشيع بودند فقهاى جبل عامل را به ايران دعوت كردند . همچنانكه على بن مؤيد سربدارى امير خراسان از فقهاى جبل عامل كمك معنوى خواسته بود « 2 » ، شاه طهماسب اول نيز از فقهاى جبل عامل كمك خواست . برخى از آنان چون شيخ حسين بن عبد الصمد حارثى ( متوفى 984 هجرى ) پدر شيخ بهايى ، زين الدين عاملى معروف به شهيد ثانى ( متوفى 966 هجرى ) خاندان حلى و برادران كركى كه معروفترين آنان محقق ثانى است به ايران آمدند . علماى جبل عامل در ايران سياست مذهبى صفويه را دگرگون ساختند . محقق ثانى علماى مخالف خود مانند مير نعمت الله حلى را از صحنه سياسى خارج كرد و مقام معنوى و سياسى او به حدى رسيد كه همه امور مملكت را در دست داشت و شاه طهماسب خود را معاون كركى اعلام كرد . « 3 » پس از كركى حسين بن عبد الصمد حارثى منصب شيخ الاسلامى يافت .

مهاجرت فقهاى جبل عامل به ايران همچنان ادامه داشت و به تعبير مؤلف كتاب تشيع و تصوف « موج فقيهان جبل عاملى به سوى ايران سرازير شد كه يادآور سرازير شدن فقيهان حلى است به بغداد پس از فتح مغول » « 4 » .

شيخ حر عاملى از استادان خود روايت كرده است كه در كنار جنازه‌اى در يكى از دهات جبل عامل در عصر شهيد ثانى يا زمانى نزديك به آن هفتاد مجتهد

( 1 ) . مظفر ، محمد حسين ، تاريخ شيعه ، ص 249 . ( 2 ) . شيبى ، دكتر مصطفى كامل ، تشيع و تصوف ، ص 392 - 393 . ( 3 ) . ميراحمدى ، دكتر مريم ، دين و مذهب در عصر صفوى ، ص 54 - 55 . ( 4 ) . شيبى ، دكتر مصطفى كامل ، تشيع و تصوف ، ص 394 .