مقالات كنگره محقق اردبيلى ( مقالات ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٥٨

نظر محقق اردبيلى دربارهء تصوف و عرفان ( با گذرى بر حديقة الشيعه )

به روش چون گناهكار شدند * همه در چشم خلق خوار شدند

رند و رقاص و مارگير همه * زرق‌ساز و ز نخ پذير همه « 1 »

شايسته است در اين باب از سخنان امام خمينى ، آن عارف حقيقى و پرچمدار توحيد در عصر حاضر نيز ياد كنيم ، ايشان نيز صوفيان بىصفا و رياكار را نكوهش نموده‌اند :

از صوفيها صفا نديدم هرگز * زين طايفه من وفا نديدم هرگز

زين مدعيان كه فاش انا الحق گويند * با خودبينى فنا نديدم هرگز « 2 »

* * *

آن كه دل بگسلد از هر دو جهان درويش است * و آن كه بگذشت ز پيدا و نهان درويش است

خرقه و خانقه از مذهب رندان دور است * آن كه دورى كند از اين و از آن درويش است

صوفيى كو به هواى دل خود شد درويش * بندهء همت خويش است ، چسان درويش است « 3 »

امام حتى عرفان نظرى و دل‌مشغولى در پيچ و خم مباحث و اصطلاحات را سدّ راه و وقوف در اين مرحله را حجاب مىداند چنان كه مكرر اين معنى را در آثار خويش از نظم و نثر به‌كار برده ، در جايى گفته‌اند :

« در جوانى سرگرم به مفاهيم و اصطلاحات پرزرق و برق شدم ، كه نه جمعيتى شد ، نه حال ، اسفار اربعه ، با طول و عرضش ، از سفر به سوى دوست ، بازم داشت ، نه از فتوحات ، فتحى حاصل و نه از فصوص الحكم ، حكمتى دست داد ، تا چه رسد به غير اينها » .

( 1 ) . همان مأخذ . ( 2 ) . ديوان امام خمينى ، مؤسسهء تنظيم و نشر آثار امام خمينى ، تهران 1372 ، ص 217 ( 3 ) . همان مأخذ ، ص 54 .