مهر تابان ( طبع جديد ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٩١

خداوند افعال را به مردم نسبت ميدهد ليكن استقلال آن را انكار مىكند

خداوند افعال را به مردم نسبت ميدهد ليكن استقلال آن را انكار مىكند

خداوند افعال را به مردم نسبت ميدهد ليكن استقلال آن را انكار مىكند

آرى ، با آنكه عمل انسان مسلّماً براى انسان است ، و خداوند در بسيارى از مواضع قرآن ، أفعال را به پيغمبر و به افراد مردم نسبت مىدهد ، و مىگويد :

فَقُلْ لِي عَمَلِي وَ لَكُمْ عَمَلُكُمْ . « 1 »

و يا آنكه مىفرمايد : لَنا أَعْمالُنا وَ لَكُمْ أَعْمالُكُمْ . « 2 » *

ليكن در عين حال ، استقلال نسبت را به انسان انكار مىكند ، و مستغنى بودن از اذن و مشيّت خدا را باطل مىشمرد .

و از آنچه گفته شد استفاده مىشود كه در آيهء : وَ لا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً * إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ استثناء مفرّغ است ، و تقدير مستثنَى منه تمام احوال و يا تمام زمان‌ها مىباشد ، و يك باء ملابسه را بايد در جملهء مستثنى در تقدير بگيريم ؛ و معنى چنين مىشود :

« وَ لا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ : إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً ، فى زَمانٍ مِنَ الازْمِنَةِ أوْ فى حالٍ مِنَ الاحْوالِ إلّا أنْ يُلابِسَ قَوْلَكَ بِأنْ تَقولَ : إنْ شآءَ اللَهُ . »

يعنى : « البتّه چون بخواهى كارى را فردا انجام دهى ، نگو : من فردا انجام مىدهم ؛ در هيچ حالى از حالات و هيچ زمانى از زمان ها ، مگر در حالى كه يا در زمانيكه گفتارت همراه و مُلابس گفتار ديگرت باشد كه : اگر خدا بخواهد و اراده كند . »

( 1 ) قسمتى از آيهء 41 ، از سورهء 10 : يونس : « پس اى پيغمبر ! بگو : براى من است كردار من ؛ و براى شماست كردار شما . » ( 2 ) قسمتى از آيهء 15 ، از سورهء 42 : الشّورى : « از براى ماست اعمال ما ؛ و براى شماست اعمال شما . »