مهر تابان ( طبع جديد ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٥

راجع به مرحوم قاضى و سؤال از كيفيّت سير حضرت سليمان در فضا

صورت گيرد ، پس لازمهء اين تصوّر ، حركت مادّه در دو جهت مختلف است ؛ و تغيير وضع و نِسب همهء اجسام ذى إضافه در دو تغيير متعاكس ؛ وَ هَذِهِ مِن المُسْتَحيلاتِ العَقليَّة .

و ثانياً : خود حضرت عالى در مباحث اعجاز أنبياء در تفسير « الميزان » فرموده‌ايد كه : اعجاز ، امر مخالف طبيعت و قانون مادّه نيست ، و سُنَن و عِلَل و معلولات را باطل نمىكند ؛ بلكه اعجاز موجبات تسريع تأثير علل در پيدايش معلولات مىگردد .

مثلًا عصاى حضرت موسى علَى نبيِّنا و آله و عليه السّلام براى آنكه زنده گردد و اژدها شود ، روى سلسلهء مراتب علل طبيعيّه بايد چندين هزار سال بگذرد ، ولى در اثر إعجاز اين سلسلهء علل بمجرّد ارادهء خدا يا رسول خدا فوراً كار خود را مىكنند ، و معلول و نتيجه در خارج تحقّق مىيابد ؛ ولى در طىّ الارض چنين تصويرى نمىشود كه موجودات بتوانند وضع اوّليّهء خود را با شخص سير كننده نگاهدارند .

علّامه ( بعد از مدّت مديدى كه سر خود را پائين انداخته و به حال تفكّر بودند پاسخ دادند كه ) : طىّ الارض از خوارق عادات است .

تلميذ : خرق عادت در طىّ الارض مسلّم است و صحيح ؛ ولى اشكال در استحالهء عقليّه است .

مانند عبور انسان با بدن مادّى و جسم طبيعىّ ، از ديوار و يا از سقف اطاق بدون پارگى و شكاف ديوار و سقف ، و عدم تحقّق خرق و التيام با اينكه بزرگان از اهل معرفت مىگويند : اشكالى ندارد و واقع مىشود .

علّامه در جواب فرمودند : بلى اشكال ندارد ، و شاهد آنكه در مجلسى براى آنكه نشان دهند كه أجانين از در بسته وارد مىشوند و اشيائى را كه بخواهند ببرند مىبرند ، درِ صندوقى را كه در آن ، بقچهء رخت و لباس بود مقفّل