مهر تابان ( طبع جديد ) ( فارسى ) — الصفحة ٣١٠

اختلاف درجات و مراتب وحى بحسب حالات و وضعيّات مختلف بوده است

و سَفَرَةٍ كِرامٍ بَرَرَةٍ حاضر بوده‌اند و نزول وحى هم در هر يك از مراحل توسّط همهء اينها يعنى توسّط سَفَرَةٍ كِرامٍ بَرَرَةٍ توسّط جبرائيل ، توسّط حضرت حقّ صورت مىگرفته است ؛ غاية الامر در بعضى از موارد ، نظر اصلى به خود ذات حقّ بوده است ، بطوريكه به جبرائيل و سفره نظر نمىشده است ؛ و اين در آن مواردى است كه حال رسول الله تغيير مىكرده است ؛ و طبق آيهء واقع در سورهء شورى وَحْياً بوده است .

و در بعضى از موارد نظر اصلى به جبرائيل بوده است ، بطوريكه به سفره نظر نمىشده است ، و نظر بذات حقّ از آئينه و مرآت جبرائيل بوده است .

و در بعضى از موارد نظر اصلى به همان فرشتگان زير دست و اعوان جبرائيل يعنى سفَره بوده است ، و از دريچهء وجود و تعيّن آنها به جبرائيل و حضرت حقّ نظر مىشده است . و دربارهء اين قسم اخير طبق همان آيهء ، أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا بوده است ؛ منتهى بعضى از اوقات توسّط رسول جبرئيل و بعضى از اوقات توسّط سَفَرَةٍ كِرامٍ بَرَرَةٍ كه ياران و اعوان او هستند .

چون طبق همين آيهء وَ ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْياً أَوْ مِنْ وَراءِ حِجابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا خداوند متعال وقتى وحى كند خودش تكلّم مىكند ، و در تكليمش واسطه اتّخاذ نمىكند . خودش مستقيماً تجلّى مىكند ، و تكلّم مىكند ؛ و رسول خدا ادراك مىكند آن تكلّم را .

و نظير اين معنى را دربارهء قبض روح داريم ؛ در آنجا نيز اين سه مرحله در قرآن كريم وارد شده است .

در يك جا داريم : اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها . « 1 »

( 1 ) صدر آيهء 42 ، از سورهء 39 : الزّمر : « خداوند جان‌ها را در وقت مردن و در وقت خوابيدن مىگيرد . »