شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الصفحة ٧٥
لزوم نياز داشتن همه علوم به فلسفه
گسترهء موضوع فلسفه نسبت به موضوعات علوم ديگر
گسترهء موضوع فلسفه نسبت به موضوعات علوم ديگر
از آنجا كه موضوع فلسفه وجود است لذا گستره و شمول موضوع فلسفه بيش از موضوعات علوم ديگر است . بر اين اساس تمام علوم در موضوعات خود محتاج فلسفه‌اند ، بر خلاف فلسفه كه به جهت سعهء وجودىاش ، در اثبات موضوع خود هيچ نيازى به علوم ديگر ندارد . دليل آن هم اين است كه موضوع فلسفه موجوديت عامه است و از آنجا كه ما هيچ غيرى نداريم و نمىتوانيم از دايرهء وجود خارج شويم پس هيچ چيزى نمىتواند ما را در جهت اثبات موضوع فلسفه كمك كند .
گفتيم كه موضوع فلسفه اعم الموضوعات و خود فلسفه اعم العلوم است .
بنابراين اگر موضوع عرفان را فقط خدا در نظر بگيريم ، آن‌طور كه متعارف مشّاء در نظر مىگيرند ، به اين نتيجه خواهيم رسيد كه موضوع فلسفه عامترين همهء علوم حتى علم عرفان است ، بدين جهت كه در فلسفه وجود را به واجب و ممكن تقسيم مىكنند درحالىكه موضوع علم عرفان به طور اختصاص وجود واجب است . به بيان ديگر فلسفه راجع به موجود بما هو موجود بحث مىكند و وجود حق سبحانه و تعالى يكى از اقسام وجود بما هو وجود است . پس عرفان نسبت به فلسفه اخص و فلسفه به جهت موضوعى ، اعم از عرفان مىشود . با اين بيان اگر گفته شود شرافت هر علمى را بايد در كدام بخش آن جستجو كرد ؟ در پاسخ بدان مىگوييم : شرافت و حيثيّت و عظمت هر علمى به موضوع آن علم وابسته است .
لزوم نياز داشتن همه علوم به فلسفه
لزوم نياز داشتن همه علوم به فلسفه
فرمودند : فالعلوم جميعا تتوقف عليها في ثبوت موضوعها ، يعنى همهء علوم در