شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الصفحة ٥٤

احوالات مورد بحث از وجود در فلسفه

نيستند ، بلكه آن به همراه مقابلش ، دوتايى مساوى با موضوع هستند ، كه از قسم اول تعبير به « احكام كليهء وجود » و از قسم دوم تعبير به « احكام تقسيمى وجود » مىشود . بر همين اساس زير بناى 12 مرحلهء اين كتاب چيده مىشود كه يك مرحلهء از آن مربوط به احكام كليهء وجود و 11 مرحلهء ديگر مربوط به مراحل تقسيمى وجود است . اگرچه در مرحلهء دوازدهم راجع به ذات حق تعالى و اسماء و صفات او بحث مىشود ، اما در عين حال در مقابل آن رقيقتى به نام ممكنات وجود دارد كه ايندو با هم مساوى موضوع فلسفه كه وجود است قرار مىگيرند .

اين روال مخصوص فلسفه مشاء است اما در حكمت متعاليه و به خصوص در عرفان ، وجود را تقسيم نمىكنند . در آنجا مىفرمايند : وجود يك حقيقت شخصى به وحدت حقّه حقيقيّهء صمديّهء الهيّه است . اين از آن كتلهايى است كه فهم آن در مرحلهء اول بسيار سنگين است و بعد از آن هم در سير عرفان عملى مستلزم يك همتى است كه انسان اين بذر را خوب در قلب خود كاشته و سپس آن را با قرآن و روايات و دستورات فقه و شريعت مطهره آبيارى كند و اهل حضور شود . اما در اينجا آنگونه بحث توحيدى سنگين نداريم بلكه مىخواهيم بر اساس احوالات ، وجود را به اقسامى تقسيم كنيم .

احوالات مورد بحث از وجود در فلسفه

احوالات مورد بحث از وجود در فلسفه

در فلسفه بايد مباحث را آنچنان به صورت كلى مطرح كنيم كه بتوانيم در مورد وجود حق متعال و ماهيات و وجودات تمامى اشياء نظام هستى حرف بزنيم . زيرا اولا بحث از تمامى جزئيات نظام عالم ، از وسع ما خارج است و ثانيا اگر بخواهيم بحث برهانى داشته باشيم جز اين نمىتوانيم عمل كنيم ، زيرا برهان در كليات پياده مىشود . و مراد ما از اين برهان همان قياس برهان در صناعات