شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٩
قول شيخ اشراق در باب علم
سرح العيون « 1 » بعد از نقل قول محقق طوسى مىفرمايد : انواع ادراك سه‌تا است حس ، خيال ، عقل ، و وهم عقل ساقط است جناب شيخ در فصل مذكور از تربيع ادراك عدول كرده و قائل به تثليث ادراك شده كه اين عدول شيخ ميانه‌روى و راه عدل است پس اگر مراد از تعقل همان صورت منتزعه‌اى كه با نزع تام ادراك مىگردد ، باشد لازم آيد كه اين تقرير شامل ادراك نفس به صور حقايق نوريه عاليه كه عارى از مواد و خالى از قوه و استعداد هستند نگردد . بلكه نهايت امر ، طبايع موجودات مادى كليه‌اى كه از افراد خارج انتزاع شده و بر آنها صدق مىكنند را شامل گردد .
به ديگر سخن : اگر تعريف مشّاء از ادراك را در باب انتزاع بپذيريم به ناچار بايد ادراك را در مدركات مادى محصور بدانيم كه ديگر حظّ و بهره‌اى در ادراك موجودات مجرد عقلى برابر قوه عاقله نخواهد بود .
قول شيخ اشراق در باب علم
قول شيخ اشراق در باب علم
قول ديگر در باب علم قول جناب شيخ اشراق است ايشان مىفرمايند صور خياليه در ابتدا در عالم مثال منفصل موجود بوده و قواى منطبعه در نفس ، انسان را آماده مىكند تا با عالم مثال ارتباط پيدا كند و صور مثاليه را در آن‌جا مشاهده نمايد بدين بيان كه به طور مثال وقتى ما به يكديگر نگاه مىكنيم چشم و قوه بينايى و همچنين قوه خيال ما همه واسطه هستند كه نفس ما مهيا شده تا بتوانيم يكديگر را در عالم مثال ببينيم . و به نظر ايشان ما هيچ موجودى را در نشئهء ماديش مشاهده نمىكنيم ، هيچ صدايى را به لحاظ ماديّتش نمىشنويم و هيچ طعمى را به لحاظ مادى نمىچشيم بلكه حواس خمسه ظاهرى همه معد هستند
( 1 ) . عيون مسائل نفس ، عين 33 .