شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٣
ظرافتى در اختيار عنوان
و . . .
وجود مستقل خود به دو قسم بنفسه و بغيره تقسيم مىشود . وجود بنفسه وجودى است كه در متن واقع و در مقام ثبوت مستقل است و هيچ نياز به غير ندارد و آن وجود واجب تعالى است كه اساسا هيچ غيرى ندارد ، و وجود بغيره وجودى است كه در مقام خارج و ثبوت ، محتاج به غير اعنى واجب تعالى بوده و بدون آن ظهور نمىيابد ، و آن وجود همهء ماسوى اللّه اعم از جمادات و نباتات و حيوانات و انسانها و فلكيات و موجودات مجرد عقلى مىباشد .
وجود بغيره نيز خود به دو قسم لنفسه و لغيره تقسيم مىشود . وجود بغيرهء لنفسه وجودى است كه از علت وجود را اخذ كرده اما در عين حال وجودش براى خودش مىباشد مانند جوهر . و وجود بغيرهء لغيره وجودى است كه هم وجودش از غير ، اعنى علت است و هم براى غير ، موجود مىباشد مانند اعراض نهگانه .
در مقابل وجود مستقل ، وجود رابط قرار دارد كه هيچ نفسيتى ندارد ، يعنى وجود بغيره لغيره فى غيره است . وجود رابط همچون وجود بنفسه لنفسه فى نفسه اعنى واجب تعالى ماهيت ندارد و غير اين دو بقيهء اقسام وجود اعم از جواهر پنجگانه و اعراض نهگانه داراى ماهيت هستند .
ظرافتى در اختيار عنوان
ظرافتى در اختيار عنوان
ظرافت بسيار شيرينى كه جناب علامه در اختيار عنوان به كار برده‌اند اين است كه چون ايشان در پايان فصل دوم از ممشاى مشّاء فاصله گرفته و بحث را به دامن حكمت متعاليه مىكشانند و وجود مستقل را حق متعال و وجود رابط را ماسوى اللّه معرفى مىكنند و لذا از همان ابتدا در عنوان فصل وجود را منحصر و