شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — الصفحة ١٧٢

نكات تشريحى

نيست زيرا وجود كلى سعى است به اين معنى كه صمد است و احاطهء وجودى و گسترش ذاتى بر تمام اشياء دارد .

به دوستان توصيه مىشود كه اگر وقت كردند و بزرگوارانى را پيدا نمودند ، حتما منطق منظومه را بخوانند كه خيلى پربركت است به خصوص تعليقات حضرت آقا بر آن‌كه بسيار سنگين و شريف است .

2 - در كتب منطقى ، مفاهيم كلى ، جزيى ، جنس ، نوع ، فصل ، عرض خاص ، عرض عام بدين صورت بيان شده است :

كلى : آن مفهومى است كه صدق آن بر بيش از يكى ، ممتنع نيست .

جزيى : آن مفهومى است كه صدق آن بر بيش از يكى ، ممتنع است .

جنس : آن تمام حقيقتى كه بين جزئيات متكثرهء به حقيقت ، مشترك است مانند پاسخ دادن به حيوان در جواب كسى كه مىپرسد : انسان چيست ؟

نوع : آن تمام حقيقتى كه بين جزئيات متكثره به عدد مشترك است مانند پاسخ دادن به حيوان ناطق در جواب كسى كه مىپرسد : انسان چيست ؟

فصل : جزء ماهيتى كه مختص به ماهيت است و آن همان خصوصيت مميّزه‌اى است كه جزء دوم جواب سؤال از نوع قرار مىگيرد ، يعنى همان ناطق .

عرض خاص : محمول خارج از ذات موضوعى كه اختصاص به موضوع خود دارد مانند خندان بودن نسبت به انسان .

عرض عام : محمول خارج از ذات موضوعى كه اختصاص به موضوع خود ندارد مانند رونده بودن نسبت به انسان .

3 - مراد از ساير مقولات عرضيه ، وضع ، أين ، متى ، جده ، اضافه ، ان يفعل و ان ينفعل مىباشد .

4 - فرمودند : تمامى اين مفاهيم ، احكامى هستند كه بر ماهيت عارض