كشف المراد شرح تجريد الإعتقاد ( فارسى ) — الصفحة ١٥٩

[ استشهاد امام جعفر صادق عليه السلام بقول ارسطو در اينكه جهان عبث آفريده نشده است ]

و عامّة و خاصّة .

علت عامه آن است كه جنس باشد براى علت حقيقى مانند صنعتگر براى ساختن خانه و علت خاصه مانند بنا براى آن و علامه فرموده عموم و خصوص در صورت محقق نميشود يعنى در ساير اقسام علت محقق مىشود .

و قريبة أو بعيدة .

علت قريبه يعنى نزديك آن است كه ميان او و معلول واسطه نباشد مانند ميل يعنى فشار كه علت حركت است و علت بعيده مانند قوه شوقيه كه بواسطه فشار مؤثر است و علل ديگر را بر اين قياس بايد كرد .

و مشتركة أو خاصة .

علت فاعلى مشترك آن است كه چند معلول داشته باشد مانند نجار براى چند درو خاص مانند نجار براى يك در مخصوص .

و العدم للحادث من المبادى العرضيّة .

حادث آن است كه بعد از نيستى به هستى آيد پس نيستى شرط هستى است و نوعى عليت دارد اما عليت آن بالعرض است و گرنه عدم مؤثر نيست و مؤثر حقيقى فاعل است و بس و پيشتر گفتيم كه شرط تأثير مقارنت عدم نيست ( صفحه 123 ) .

و الفاعل في الطّرفين واحد .

هرچه علت وجود است بايد همان علت عدم باشد هستى او علت هستى است و نيستى او علت نيستى بدليل آنكه اگر چيزى موجود باشد و علتش هم موجود بود چيز ديگر نميتواند آن را نيست كند مگر علت آن را نابود سازد و نابودى علت سبب نابودى معلول مىشود .

و الموضوع كالمادّة .