منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٢

لمعهء ( 1 ) مهمترين حجّتها ( 530 )

آن مشتمل باشد اقترانى مىباشد ( 548 - 549 ) .

قياس اقترانى اگر از دو قضيّه حمليّه فراهم شده باشد حمليّه است ( 550 ) و اگر غير اين باشد شرطيّه است ( 551 ) .

و اگر قياس بر مادّه و صورت مطلوب مشتمل بوده باشد قياس استثنائى خواهد بود ( 553 ) .

در قياس اقترانى حدّى يافت مىشود كه در هردو مقدّمه تكرّر يافته و در نتيجه انداخته شده است و اوسط ناميده مىشود ( 558 ) و دو حدّ ديگر هست كه دو طرف مطلوب‌اند و دو رأس نامدارند ( 560 ) .

مقدمه‌ايكه موضوع مطلوبرا كه اصغر است دارا مىباشد صغرى ( 561 ) . و مقدمه ديگريكه محمول مطلوبرا دارد كه اكبر است كبراى قياس ميباشند ( 561 ) .

تأليف دو مقدمه قرينه و ضرب ( 562 ) و چگونگى نهاده شدن حدّ وسطها نزد دو طرف شكل ناميده مىشود ( 564 ) .

قرينه نسبت به قضيّه‌ايكه بحسب ذات لازم آنست قياس گفته مىشود ( 563 ) .

و خود قضيه‌ايكه لازم قرينه است بعد از ظاهر شدن لزوم ، نتيجه ( 565 ) و پيش از آن ، مطلوب است ( 566 ) .