منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ٦٠٨
5 - وهميات
2 - سوء تأليف و سوء تبكيت .
3 - مصادره بمطلوب .
4 - وضع ما ليس بعلة علة .
قضاياى مشبهات به غير و اقسام آن شرح داده شد و اينك بتوضيح بقيه اقسام مبادى دليل مىپردازيم .
5 - وهميات
5 - وهميات
( 951 ) وهميات قضاياى كليهاى هستند كه حاكم آنها قوه وهميه است و بواسطه دخالت اين قوه در صدور اين احكام كاذب ميباشند علت كذب اين قضايا آن است كه قوه واهمه تابع حسّ و مدرك امورى است كه بمحسوسات تعلق دارد ، باينجهت احكام واهمه در موضوعات جزئى مثل احكام هندسى صادق است ، و احكام رياضى وهميات صادقه ميباشند .
لكن هرگاه اين قوه در امور كلى دخالت نمايد و احكام كلى صادر كند كاذب خواهد بود ، زيرا همان نظريرا كه نسبت بجزئيات دارد به كليات نيز همان نظر را داشته و كلياترا بمنزلهء محسوس تصور مىكند ، و حكم محسوسرا در معقول جارى ميسازد ، باينجهت در بيشتر موضوعات مقدمات قياسرا قبول مىكند و چون به نتيجه ميرسد از قبول آن سر باز مىزند ، مثلا اين مقدماترا مىپذيرد كه وجود حادث مسبوق به محدث است و سلسله حادثات بموجود غيرحادث ميرسد ، و چون به نتيجه ميرسد با خود مىانديشد كه موجود اول را چه كسى بوجود آورده است .
- 38 -