منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٥٣

اثبات قضاياى شرطيه از طريق خلف

قياس اولش اقترانيه و از دو شرطيه متصله يا منفصله تشكيل شده و جزء مكرر قياس نسبت بيكى تام و نسبت به ديگرى غيرتام باشد و نتيجهء اين قياس جزء اول قياس دوم كه استثنائيه است قرار داده مىشود .

مثال : ميخواهيم ثابت كنيم كه هرگاه خورشيد برآمده باشد ستاره‌ها پوشيده خواهند بود ، براى ثابت‌كردن صحت اين قضيه ميگوئيم : ( قياس اول كه اقترانى است )

( صغرى ) : اگر دروغ باشد كه هرگاه خورشيد در حال انجلا برآمده باشد ستارگان پوشيده خواهند بود ، راست خواهد بود كه گاهى اگر خورشيد در حال انجلاء برآمده باشد ، ستارگان آشكار مىباشند .

( كبرى ) : اگر راست باشد كه گاهى اگر خورشيد در حال انجلا برآمده باشد ستارگان آشكار ميباشند ، راست خواهد بود كه نور شديد نور ضعيف را نميپوشاند .

( نتيجه ميدهد ) ؛ اگر دروغ باشد كه هرگاه خورشيد در حال انجلاء برآمده باشد ستارگان پوشيده خواهند بود ، راست خواهد بود ، كه نور شديد نور ضعيف را نمىپوشاند .

( قياس دوم كه استثنائى است )

اگر دروغ باشد كه هرگاه خورشيد در حال انجلا برآمده باشد ستارگان پوشيده خواهند بود ، راست خواهد بود كه نور شديد نور ضعيف را نميپوشاند ، لكن نور شديد نور ضعيف را ميپوشاند -