منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٤
قياس بسيط و قياس مركب
و نيز ممكن است گفته شود :
ليكن زايد و ناقص نيست .
پس تام است .
توضيح بيشترى دربارهء قياس مقسم ضمن استقراء داده خواهد شد .
قياس بسيط و قياس مركب
قياس بسيط و قياس مركب
( 828 ) معلومات انسان بر دو قسم است : معلومات اوليه كه به خودى خود بديهى هستند ، و معلومات ثانويه كه كسبى ميباشند .
معلومات كسبى متدرجا براى انسان حاصل ميشوند و هرمجهولى پس از آنكه معلوم گرديد مقدمه براى مجهولات ديگر واقع مىشود و معلومات درجهء دوم و سوم و چهارم هميشه از معلومات ماقبل خود كسب ميشوند .
( 829 ) قياس از جهت وضوح مقدمات و عدم وضوح آنها بر دو قسم است : قياس بسيط و قياس مركب .
( 830 ) قياس بسيط آنست كه مقدماتش فعلا محتاج باثبات نباشد باينكه يا بخودىخود معلوم باشد و يا قبلا در علم ديگرى اثبات گرديده باشد و يا در هنگامى كه ميخواهيم آن را مقدمه براى قياس قرار دهيم بطور اصول موضوعه آن را پذيرفته و اثباتشرا بجاى خود موكول نموده باشيم مثلا هرگاه در خانه آتش بسيارى مشاهده كرده باشيم ميگوئيم - 34 -