منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٨

مثال

( صغراى اصل كه صغراى دليل خلف قرار داده شده ) : همهء انسانها حيوانند .

( نقيض نتيجهء اصل كه كبراى دليل خلف قرار داده شده ) : هيچ حيوانى ناطق نيست .

( نتيجهء حاصله از اين دو مقدمه كه در شكل اول تنظيم شده ) :

هيچ انسانى ناطق نيست .

اين قضيه را معكوس نموده و ميگوئيم : هيچ ناطقى انسان نيست .

اين قضيه مشتمل بر نقيض كبراى اصل است زيرا كبراى اصل اين قضيه است : همهء ناطقها انسانند و نقيضش اين است : بعضى از ناطق‌ها انسان نيستند .

( 733 ) در دو ضرب ديگر كه نتيجهء آنها سالبه است نقيض نتيجه را بايستى صغرى قرار داده و صغراى اصل را بجاى كبرى نقل كنيم .

زيرا نقيض نتيجه موجبه است و صلاحيت دارد كه صغراى شكل اول گردد . و صغراى اصل كليه است و صلاحيت كبرى شدن را دارد .

مثال

مثال

نتيجهء ضرب سوم در فهرست گذشته اين است : هيچ اسبى ناطق نيست .

نقيضش اين است : بعضى از اسبها ناطق هستند .

ترتيب قياس چنين است :

بعضى از اسبها ناطق هستند . همهء ناطقها انسانند . نتيجه ميدهد :

بعضى از اسبها انسان هستند .