منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٨
تعريف منفصلهء حقيقيه
اقسام منفصله
اقسام منفصله
( 182 ) از تعريف منفصله دانسته شد كه منفصله بر سه قسم است :
( اول ) منفصلهء حقيقيه : و آن در جائى است كه بتنافى بين وجود و عدم دو چيز حكم شده باشد .
( دوم ) منفصلهء مانعة الجمع : و آن قضيه‌ايستكه بانفصال و تنافى بين وجود دو چيز حكم شود .
( سوم ) منفصلهء مانعة الخلو : و آن قضيه‌ايستكه بانفصال و تنافى بين عدم دو چيز حكم گردد .
تعريف منفصلهء حقيقيه
تعريف منفصلهء حقيقيه
( 183 ) منفصله حقيقيه قضيه‌ايستكه مفادش حكم به اين باشد كه دو چيز باهم موجود نميشوند و نيز باهم معدوم نميگردند و بايستى يكى موجود و ديگرى معدوم باشد .
قبلا گفته شد كه بازگشت منفصله به آنست كه بين محمول دو طرف قضيه تناقض حاصل است زيرا اين خاصيت كه دو چيز در وجود و در عدم جمع نشوند و اجتماع و ارتفاع آنها جايز نباشد تنها خاصيت دو نقيض است بنابراين قضيه منفصلهء حقيقيه در اصل بين دو نقيض منعقد مىشود . مثلا در مثال مشهور كه ميگوئيم عدد يا زوج و يا فرد است بايستى بگوئيم هرعددى يا زوج است و يا زوج نيست و آنكه زوج نيست مساوى با فرد است نتيجه آنكه عدد يا زوج و يا فرد است . بنابر اين هرگاه يكى از دو چيز مساوى با عدم ديگرى باشد يعنى ملازم