منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٠

حد كامل برهان . حد مبدأ برهان . حد نتيجهء برهان

حد كامل برهان . حد مبدأ برهان . حد نتيجهء برهان

حد كامل برهان . حد مبدأ برهان . حد نتيجهء برهان

( 125 ) گاهى ممكن است يكى از علل وجودى كه براى تعريف چيزى آورده مىشود علت وجود جزء ديگر باشد . مثل آنكه غضب را تعريف كرده‌اند كه جوشش خون دل براى ارادهء انتقام است .

اين تعريف دو جزء دارد يكى جوشش خون دل و ديگرى ارادهء انتقام . جزء دوم نتيجه و غايت جزء اول مىباشد و اين گونه تعريفها بسه صورت ممكن است تأليف شوند :

( اول ) آنكه هردو جزء باهم ذكر شوند مانند مثال گذشته و آن را حد كامل برهان ميگويند .

( دوم ) آنكه تنها جزء دوم را بياورند و بگويند غضب ارادهء انتقام است آن را حد مبدأ برهان مينامند .

( سوم ) ممكن است بجزء اول اكتفا شود و بگويند غضب جوشش خون دل است و آن حد نتيجهء برهان ناميده مىشود .

مثال ديگر ، براى تعريف خسوف گفته‌اند : خسوف زوال نور ماه بواسطهء فاصله شدن زمين بين خورشيد و ماه است . اين حد كامل برهان است و اگر بگويند خسوف فاصله شدن زمين بين خورشيد و ماه است . حد مبدأ برهان مىباشد . و هرگاه گفته شود خسوف محو شدن روشنى ماه است . حد نتيجهء برهان خواهد بود .